Met de verkiezingszege van de rechtse populist Robert Fico groeit de omvang van het anti-Europese stolsel in het hart van het continent.
‘Drie keer raden wie er terug is!’, schreef Viktor Orbán, de in Europa vaak dwarsliggende premier van Hongarije, zondag in een tweet waarin hij niet alleen de winnaar van de verkiezingen in buurland Slowakije feliciteerde, maar eigenlijk ook zichzelf. Want met Robert Fico heeft hij er een medestander bij. ‘Altijd goed samen te werken met een patriot’, schreef Orbán. Nationalisme blijkt, zoals vaker, een internationale beweging.
Een comeback is het zeker. Met 23 procent werd Fico’s partij Smer-SD de grootste in Slowakije, vijf jaar nadat Fico moest opstappen vanwege massale demonstraties na de moord op een journalist en zijn verloofde. De journalist, Ján Kuciak, deed onderzoek naar corruptie en banden tussen Fico’s partij en de Italiaanse maffia. De Smer-SD leed bij de daaropvolgende verkiezingen een grote nederlaag.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Het schandaal bleek overkomelijk, zoals dat vaak geldt voor populistische politici (zie Donald Trump). Hoewel tientallen politici, zakenlieden, politiemensen, ambtenaren, rechters en aanklagers zijn veroordeeld wegens corruptie en er nog onderzoeken lopen tegen ruim honderd anderen, onder wie Fico zelf, is hem dat vergeven door een flink deel van de kiezers. Hij wist uit genoeg vaatjes desinformatie, nostalgie, rancune en ongenoegen (anti-immigratie, anti-Europa, anti-vaccinatie, anti-lhbti, pro-Rusland) te tappen om opnieuw de macht te grijpen. Een (hard-)rechtse coalitie is nu aannemelijk.
Dat is slecht nieuws voor de Slowaakse rechtsstaat, voor Oekraïne en Europa. Niet alleen wil Fico de gerechtelijke onderzoeken tegen hem en zijn medestanders stopzetten – waardoor de moord op Kuciak wellicht nooit volledig zal worden opgelost – maar ook wil hij de militaire steun aan Oekraïne staken. Hij is tegen verdeling van vluchtelingen over Europa, en tegen een aanpassing van de unanieme besluitvorming in de EU.
Met Fico naast Orbán groeit de omvang van het anti-Europese stolsel in het hart van het continent. Als ook Polen over twee weken opnieuw rechts kiest, kan Brussel zijn borst natmaken.
Naast vrees is er ook reden tot hoop. De pro-Europese partij Progressief Slowakije (PS) kreeg zondag 18 procent van de stemmen en werd daarmee vanuit het niets de tweede partij van het land. Deze kiezers, vooral afkomstig uit jongere generaties, kijken liever vooruit dan achteruit, en zien hun waarden eerder weerspiegeld in de kansen en vrijheden van de EU dan in het communistisch-autoritaire verleden.
Maar voorlopig zijn zij niet aan zet. Op kortere termijn valt vooral te hopen dat Fico, heel patriottisch, inziet hoe veel baat zijn land heeft bij Europa en een functionerende democratie.
Source: Volkskrant