Wopke Hoekstra weet het zelf: ovationeel applaus en high fives zullen beslist niet het sluitstuk vormen van de cruciale hoorzitting waarin Europarlementariërs vanavond beoordelen of hij geschikt is als Europees Commissaris voor Klimaatactie. Hoekstra is omstreden in het parlement en ontbeert een groen profiel. Zijn team heeft hem gewaarschuwd: zonder krassen kom je niet door die parlementaire wasstraat.
Drie uur duurt de hoorzitting, waarna de parlementariërs achter gesloten deuren bepalen of de voormalig CDA-minister van Buitenlandse Zaken en Financiën de Europese topbaan krijgt. Een tijdelijke baan overigens, tot het einde van deze Commissie volgend najaar. Het draait de parlementariërs bij hun oordeel niet alleen om de inhoud, het politieke spel is net zo belangrijk. Niet vreemd dus dat Hoekstra zich afgelopen maand suf heeft gelezen en murw gesproken in Brussel om steun te vergaren.
Over dit stuk en de auteur
Dit verhaal kwam tot stand op basis van achtergrondgesprekken met betrokkenen in Brussel, van wie de meesten niet bij naam willen worden genoemd. Lees hier onze richtlijnen voor het gebruik van anonieme bronnen.
Marc Peeperkorn is sinds 2008 de EU-correspondent voor de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Direct nadat koning Willem-Alexander hem op vrijdag 1 september eervol ontslag heeft verleend als minister, vertrekt Hoekstra naar Brussel. Hij neemt zijn intrek in een strategisch gekozen hotel, om de hoek van het Berlaymont (hoofdkantoor van de Europese Commissie) en op loopafstand van het parlement. Deze vierkante kilometer is voorlopig zijn wereld.
Volgens zijn gesprekspartners gedraagt Hoekstra zich die eerste dagen als Alice in Euroland. Als oud-minister is Brussel hem niet vreemd, hij heeft er genoeg (crisis)overleggen met zijn EU-collega’s gehad. Maar de Commissie en het Europees Parlement zijn voor hem terra incognita en juist daar wordt nu over zijn toekomst besloten.
Hoekstra kan, zoals alle kandidaat-commissarissen, rekenen op de ondersteuning vanuit de Commissie van een klein team, een zestal mensen. Spil daarin is Diederik Samsom, voormalig PvdA-leider en afgelopen jaren de rechterhand van Green Deal-commissaris Frans Timmermans, Hoekstra’s voorganger. Dat Samsom blijft, is vanwege de plechtige belofte van Hoekstra – en nog belangrijker: van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen – dat het vertrek van Timmermans naar Den Haag de groene revolutie in Europa niet zal stoppen.
Vanaf het moment dat Hoekstra op maandag 4 september het Berlaymont betreedt, opent zijn team de sluizen met informatie over zijn beoogde nieuwe werkterrein. De stoomcursus die Hoekstra krijgt, is beslist niet paperless, zoals de Commissie-huisregels voorschrijven. Integendeel, beamen de betrokkenen: Hoekstra ploegt zich door dikke pakken papier. En er zijn veel, heel veel mondelinge briefings, verzorgd door zijn team en door talloze hooggeplaatste Commissie-ambtenaren.
Gelukkig voor Hoekstra is zijn portefeuille beperkter dan die van zijn voorganger. Timmermans was de eerste vicevoorzitter van de Commissie en coördineerde de hele Green Deal: van klimaat tot biodiversiteit en landbouw. Hoekstra is een ‘gewone’ commissaris met alleen klimaat in zijn portefeuille. Hij gaat straks over de handel in CO2-uitstootrechten, de emissiestandaarden voor auto’s, bussen en trucks, het schoner maken van de industrie, de energie-efficiëntie van huizen en de opvang van CO2 door gewassen. Zaken waar hij in het verleden nooit mee te maken heeft gehad. Hij leidt, als het parlement hem goedkeurt, ook de EU-delegatie op de internationale klimaatconferentie in Dubai (COP28) in december.
Het valt iedereen op hoe snel en gestructureerd Hoekstra zich de complexe materie eigen maakt. ‘Je merkt dat hij consultant is geweest’, zegt een EU-ambtenaar, verwijzend naar Hoekstra’s verleden bij McKinsey. Ook bespeuren medewerkers bij de voormalige minister van Financiën affiniteit met cijfers.
Het blijft niet bij lezen en luisteren. Hoekstra weet dat zijn lot in handen ligt van de parlementariërs, en dan vooral van parlementariërs van de milieucommissie. In vier weken voert hij zo’n zeventig gesprekken met parlementariërs van vrijwel alle politieke partijen. Niet alleen om zijn intenties en ideeën neer te zetten, maar ook om te luisteren naar hun wensenlijstjes. Want zo werkt het in Brussel: partijen drijven de prijs voor hun steun op.
Niet alle ontmoetingen zijn even gezellig, hoe informeel en joviaal Hoekstra zich ook opstelt. Het gesprek met de leider van de Europese Groenen, Philippe Lamberts, start ronduit ijzig: min 20 graden Celsius, volgens een betrokkene. ‘Op het eind was de temperatuur opgelopen tot 4 graden. Nog steeds niet aangenaam, maar niettemin beter.’
Bas Eickhout (GroenLinks) beaamt dat zijn partij ronduit sceptisch is over de kandidatuur van Hoekstra. Niet alleen vanwege diens verleden bij McKinsey en Shell, maar vooral ook omdat hij als minister van Financiën recent dwarslag bij de klimaatsteun voor arme landen. Bovendien torpedeerde hij in Nederland als CDA-leider het stikstofbeleid. ‘Ik heb hem voorgehouden: het is nu een nee. Je moet ons Groenen echt overtuigen om er een ja van te maken’, zegt Eickhout, die twee keer met Hoekstra sprak.
Zijn PvdA-collega Mohammed Chahim loopt evenmin over van enthousiasme na zijn ontmoetingen met de CDA’er. ‘Hoekstra moet niet alleen netjes door alle hoepels springen tijdens de hoorzitting. Het gaat ook om geloofwaardigheid. Wij sociaal-democraten willen voelen dat hij het echt meent, dat hij de Green Deal gaat versnellen en niet vertragen.’
Vorige week onderwierp zijn team Hoekstra twee keer aan een oefenverhoor. Geen overbodige luxe: hij zou niet de eerste kandidaat-commissaris zijn die wordt weggestuurd of een herexamen krijgt in de vorm van een tweede hoorzitting. Hoekstra moet niet alleen inhoudelijk alles perfect beantwoorden, hij moet voorbereid zijn op het politieke spel. Eickhout: ‘Een zesje is niet goed genoeg, hij moet een negen of een tien scoren om in één keer een positief advies van het parlement te krijgen.’
Het politieke spel begon al direct nadat Von der Leyen hem als kandidaat had voorgedragen. De FEMM-commissie (Vrouwenrechten en Gendergelijkheid) in het parlement beklaagde zich bij Von der Leyen over het feit dat Hoekstra een man is. Dat kan hem stemmen kosten.
Dan is er de boosheid bij Italiaanse Europarlementariërs. Die zijn niet vergeten hoe Hoekstra hun land de les las over begrotingsdiscipline terwijl de doodskisten met coronaslachtoffers zich opstapelden in Italiaanse voetbalstadions. Dit emotieloze financiële havikengedrag kost hem stemmen, ook al heeft Hoekstra zich later verontschuldigd.
De druk komt ook van buiten het parlement, vooral van linkse parlementariërs. Hoekstra’s vroegere werk voor Shell en McKinsey maken hem volgens milieuorganisaties ongeschikt als commissaris voor Klimaatactie. Afgelopen woensdag stond er tegenover het Commissiegebouw een zwarte doodskist, bedekt met witte rozen en een kartonnen grafsteen met daarop: The Green Deal. RIP. Ernaast een foto van Hoekstra als de dader. Een petitie van een Belgische milieuactiviste tegen Hoekstra’s benoeming is al meer dan 100 duizend keer ondertekend.
Dat alles maakt dat Hoekstra maandag op eieren moet lopen tijdens de hoorzitting in Straatsburg. Daar wachten hem, na een korte introductie van hemzelf, vragen van 25 parlementariërs. De Groenen willen concrete toezeggingen over een scherp CO2-doel voor 2040 (90-95 procent minder uitstoot), uitfasering van de fossiele subsidies in Europa en geen gemorrel aan de (ook in Nederland) omstreden natuurherstelwet. De antwoorden die Hoekstra vrijdag gaf op schriftelijke vragen, gaan in deze richting.
Geeft Hoekstra te veel toe aan de wensen van de Groenen en de sociaal-democraten, dan beginnen de christen-democraten te mokken. Die zien hem juist als de man die na ‘klimaatpaus’ Timmermans zakelijkheid in de ‘groene discussie’ moet brengen. ‘Een CO2-neutraal Europa dat al zijn industrie is verloren, is geen voorbeeld voor de rest van de wereld’, zei de invloedrijke CDU-Europarlementariër Peter Liese recent. De christen-democraten staan niettemin zwakker qua eisen: het zou een blamage zijn als zij de benoeming van hun partijgenoot Hoekstra torpederen.
Er is een kans dat Hoekstra in één keer de benodigde ruime meerderheid van de parlementariërs achter zich krijgt. Lukt dat niet, dan wachten hem extra schriftelijke vragen en mogelijk een tweede hoorzitting.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden