‘Amerikaanse militair vlucht naar Noord-Korea’; het leek een krantenkop uit vervlogen tijden. Tijdens de Korea-oorlog in de jaren vijftig liepen met zekere regelmaat Amerikaanse soldaten over naar het noorden. Later volgden nog een handvol militairen, voor het laatst in 1982. Ze hoopten allemaal een socialistische heilstaat aan te treffen, of hadden persoonlijke problemen.
Maar waarom zou in 2023 een 23-jarige zwarte soldaat tijdens een rondleiding door de beruchte gedemilitariseerde zone tussen Zuid- en Noord-Korea uit het niets een sprintje trekken, de grens over? Dat is wat Travis T. King, afkomstig uit het stadje Racine in Wisconsin, deed op 18 juli. Het verbaasde de mensen om hem heen, zijn familie, het Amerikaanse leger en ook de de Noord-Koreanen.
Over de auteur
Joram Bolle is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Inmiddels is Travis King uitgeleverd aan de Verenigde Staten, na bemiddeling van China en Zweden. Ook Noord-Korea zat uiteindelijk niet op hem te wachten. De staatsmedia spraken van het ‘uitzetten’ van King, nadat uit onderzoek was gebleken dat hij ‘illegaal de grens was overgestoken’.
In totaal zat King 71 dagen in Noord-Koreaanse detentie. Voor een Amerikaanse gevangene in Noord-Korea is dat relatief kort. Analisten vermoedden dat King gebruikt zou worden als diplomatieke onderhandelingsfiche, zoals in het verleden vaker was gebeurd. In die gevallen gingen er soms jaren overheen voordat iemand vrijkwam.
Noord-Korea kan het afdwingen van sanctieverlichting of noodhulp goed gebruiken. Officiële onderhandelingen met een grootmacht als de VS versterken bovendien de allure van Noord-Korea als land dat serieus meedoet op het internationale toneel.
Maar niets van dat alles. Ogenschijnlijk heeft Noord-Korea niks substantieels teruggekregen voor de vrijlating van King. Ook voor de propagandamachine van Noord-Korea was King klaarblijkelijk niet nuttig genoeg. De paar Amerikaanse militairen die tijdens de Koude Oorlog overliepen naar Noord-Korea, acteerden later in Noord-Koreaanse films, telkens in de rol van Amerikaanse slechterik.
Van King is zelfs geen foto uit Noord-Korea gepubliceerd waarop hij bijvoorbeeld breed lachend te zien is, om te laten zien hoe goed Noord-Korea hem behandelt, in tegenstelling tot de Amerikaanse ‘imperialisten’. De Noord-Koreaanse media volstonden met een verklaring dat King ‘negatieve gevoelens koesterde tegen de onmenselijke behandeling en raciale discriminatie binnen het Amerikaanse leger en gedesillusioneerd was over de ongelijke Amerikaanse maatschappij’.
Bij die verklaring vallen kanttekeningen te plaatsen, ook al zei Myron Gates, een oom van King, tegen Amerikaanse media dat zijn neef in een telefoongesprek had gezegd dat hij racisme ervoer in het leger en ‘dat ze me willen vermoorden’. King maakte geen stabiele indruk, aldus Gates.
Een andere oom, Carl Gates, vertelde dat hij een vaderfiguur was voor zijn neef. Hij zei dat King mentale problemen kreeg toen de zoon van Gates, het 6-jarige neefje van King, ongeneeslijk ziek werd en overleed. De militair kon niet terug naar huis, omdat hij gestationeerd was in Zuid-Korea. Kings opa omschreef zijn kleinzoon als een rustige, Bijbelvaste jongen. Zijn moeder en zus toonden zich geschokt omdat wat hij had gedaan ‘niet in zijn karakter zit’.
Nadat King in 2020 de middelbare school had afgerond, meldde hij zich aan voor het leger. Hij werd opgeleid tot verkenner en in 2022 uitgezonden naar Zuid-Korea, waar nog altijd bijna 30 duizend Amerikanen gestationeerd zijn.
De problemen begonnen in september 2022, toen hij niet kwam opdagen bij het ochtendappèl. Volgens getuigen zei hij dat niet terug wilde keren naar de VS. Een paar weken later sloeg hij een man in een nachtclub in Seoul.
Daar kwam King nog zonder straf mee weg, maar in oktober 2022 werd hij na een schermutseling met Koreanen gearresteerd. Hij beledigde de politie en trapte tegen de politieauto aan. Terwijl zijn eenheid terugkeerde naar de VS, bleef King achter zolang de juridische procedure nog niet was afgerond.
In februari kreeg hij een boete opgelegd die hij niet betaalde. Daardoor belandde King 47 dagen in een Koreaanse cel. Na zijn vrijlating zou hij worden overgebracht naar de VS, waar hem sancties van het leger wachtten. Op de luchthaven van Seoul checkte King in voor een vlucht naar Texas, maar eenmaal door de douane en verlost van zijn militaire begeleiding, maakte hij rechtsomkeert.
Hij wist een bus te betreden op weg naar de gedemilitariseerde zone, waar hij vergezeld van een luide lach over de grens rende. Als hij daarmee al de geschiedenisboeken haalt, is dat waarschijnlijk als de meest onbeduidende Amerikaanse overloper ooit.
Student Otto Warmbier werd tijdens een groepsreis naar Noord-Korea gearresteerd omdat hij een propagandaposter uit zijn hotel zou hebben gestolen. Na ruim anderhalf jaar kwam hij vrij in 2018, maar hij keerde in coma terug naar de VS waar hij overleed. Waarschijnlijk is hij in detentie gemarteld.
Soldaat James Dresnok stak in 1962 op klaarlichte dag een mijnenveld over naar Noord-Korea, uit onvrede over zijn leven in het leger, zijn huwelijk en de VS. In Noord-Korea speelde hij in films en series de rol van Amerikaanse slechterik.
Omdat hij niet wilde meevechten in Vietnam liep Charles Jenkins in 1965 over naar Noord-Korea. Daar woonde hij onder meer in een huis met Dresnok, door Jenkins omschreven als ‘pestkop’. Jenkins werd gemarteld en gedwongen te trouwen met een ontvoerde Japanse vrouw en op te reden in propaganda. Uiteindelijk wisten de twee in 2004 uit Noord-Korea te komen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden