Na de vogelgriep doet een ander virus de landbouwsector aan. Afgelopen week verspreidde het blauwtongvirus zich als een olievlek over Nederland. Experts zijn somber: ‘Alles wijst erop dat het een erg schadelijk serotype is.’
Het is een virusziekte die zich verspreidt via knutten, een familie kleine steekinsecten, en herkauwers infecteert. Geiten, schapen en koeien, maar ook dieren zoals alpaca’s, herten en zelfs kamelen kunnen het virus krijgen. Bij koeien gaat dat soms vrijwel onopgemerkt. Vooral schapen kunnen er zo ziek van worden dat haast de helft overlijdt.
De ziekteverschijnselen: koorts, lusteloosheid, kwijlen, een kromgetrokken houding en dieren die hun snuit in de waterbak houden om verkoeling te zoeken, als het virus de vaatwanden aanvalt. Zieke dieren kunnen bloederige wondjes krijgen in de bek, een gezwollen kop en kreupel worden.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
De tong zwelt en wordt inderdaad soms paarsblauw, door bloeduitstortingen. Bij dieren die overlijden is de doodsoorzaak niet eens zozeer het virus zelf, maar algehele verzwakking, doordat de dieren niet meer eten en drinken.
Hoewel de eerste gevallen van blauwtong al begin september werden vastgesteld rond Loosdrecht, bleek deze week dat het virus zich explosief heeft verspreid. Van Dronten in Flevoland tot Schipluiden in Zuid-Holland, en van Bronckhorst aan de Duitse grens tot Slootdorp in de kop van Noord-Holland, blijkt uit een kaart die de Voedsel- en Warenautoriteit donderdag ontvouwde. In totaal is het virus nu op 356 bedrijven in zeven provincies vastgesteld.
Demissionair landbouwminister Piet Adema zei ervan uit te gaan dat het virus zich nog voor de winter over het hele land heeft verspreid. Gezien de zachtere winters is het aannemelijk dat de uitbraak daarna doorgaat, zegt dierviroloog Piet van Rijn (Wageningen Universiteit). ‘Ik denk dat dit volgend jaar terugkomt. We zullen het moeten ondergaan.’
Zo verliep ook de vorige grote uitbraak van blauwtong. In de zomer van 2006 dook het virus op in Zuid-Limburg. Pas toen na de winter het knuttenseizoen weer op gang kwam ‘ging het helemaal los’, zoals epidemioloog Inge Santman van diergezondheidsinstituut Royal GD vertelde in een webinar over de kwestie.
Pas nadat er in 2008 een vaccin beschikbaar was gekomen, daalde het aantal gevallen razendsnel. ‘We hebben geleerd dat je een uitbraak met vaccinaties snel kunt pareren’, aldus GD-dierenarts René van den Brom.
Nee. Het huidige blauwtongvirus is van een variant waartegen het bestaande vaccin niet helpt. ‘En de heel vervelende boodschap is dat een vaccin bij de vorige uitbraak pas na een jaar beschikbaar was’, zegt Van Rijn.
De wetenschapper roept het landbouwministerie en het bedrijfsleven dan ook met klem op om haast te maken. ‘Als we een vaccin hebben, houden we het virus er wel onder. Maar mijn grote zorg is dat we niet genoeg haast maken en tijd verliezen.’
Bij de vorige blauwtonguitbraak verspreidde het virus zich uiteindelijk over onder meer België, Frankrijk, Duitsland en delen van Engeland en Spanje. Toen in ons land ongeveer 80 procent van het vee was beschermd, door doorgemaakte infectie of vaccinatie, luwde de uitbraak.
Dat is een groot raadsel, zegt Van Rijn. Het blauwtongvirus heeft zo’n 30 varianten ofwel ‘serotypen’, en het virus dat momenteel rondgaat is blauwtong type 3. Dat serotype komt voor in onder meer Zuid-Italië en Israël. ‘Alles wijst erop dat het een erg schadelijk serotype is, dat zich makkelijk verspreid en erg ziekmakend is’, vertelt Van Rijn.
Het virus dat Nederland heeft bereikt, lijkt gek genoeg niet direct verwant aan het Italiaanse type-3-virus. Denkbaar is dat het ons land heeft bereikt vanuit een heel ander gebied waar men dierziekten minder goed registreert, via bijvoorbeeld de import van bloemen, paarden of andere producten. ‘Maar dat is allemaal speculatie’, benadrukt Van Rijn. ‘We weten het gewoon niet.’
Ook de oorsprong van de blauwtonguitbraak van 2006 is nooit opgehelderd. ‘Het virus viel als een blok uit de lucht.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden