‘Polen gaat op 15 oktober naar de stembus en het is hier nogal een intensieve verkiezingsstrijd. Aan de ene kant heb je de conservatieve regeringspartij PiS, die sinds 2015 regeert. De grootste oppositiepartij doet heel hard z’n best om te voorkomen dat ze een derde termijn krijgen.
‘In juni hielden ze daarom een oppositiemars. Vandaag hielden ze een tweede demonstratie. Het is een manier om het verzet aan te wakkeren en mensen te mobiliseren. Dat is hard nodig. Zowel regeringspartij PiS als de grootste oppositiepartij Burgerplatform schommelt in de peilingen op zo’n 30 procent.’
‘Het stadhuis van Warschau telde een miljoen demonstranten, maar de burgemeester is een belangrijk lid van de oppositiepartij. Het staatspersbureau spreekt over 100 duizend demonstranten, maar die zijn weer een mondstuk van de regering. Ik heb tussen de mensen gestaan en vermoed dat het er enkele honderdduizenden zijn geweest. Maar dat niemand het überhaupt eens kan worden over het cijfer, is tekenend voor de staat van het land. Het laat zien hoe gepolariseerd de Poolse samenleving is.’
‘Als je het de mensen vraagt, dan komen ze met een lange lijst. Het verdwijnen van rechterlijke onafhankelijkheid door politieke druk op gerechtshoven. Over de invloed van de regering op de publieke omroep of scholen. Mensen zeggen: ‘Polen moet gewoon een normaal land worden, met normale scholen, normale regering’. Ze hebben het idee dat elk van die aspecten onder druk staat.’
‘Zeker. Toen PiS in 2015 aan de macht kwam, zei de toenmalige leider: we moeten Polen grondig hervormen en daarvoor hebben we drie termijnen nodig. We hebben sindsdien kunnen zien wat er is gebeurd: kritische rechters zijn de mond gesnoerd en druk op de media is toegenomen. Niet alleen de publieke omroep, maar ook regionale kranten en media vallen inmiddels onder de invloedssfeer van de regering. Hun uitgever is namelijk door het Poolse staatsoliebedrijf opgekocht. De regering heeft ook op slinkse wijze, via een juridisch omweggetje, de abortuswetgeving aangescherpt. En het heeft scherpe retoriek tegen migranten en lhbti-ers.’
‘PiS heeft over de jaren heen altijd ongeveer 30 à 40 procent van de kiezers gehad. Tegelijkertijd vormt de oppositie geen groot blok, maar bestaat het uit verschillende partijen. Het Burgerplatform is de grootste oppositiepartij, maar die is centrumrechts. Tijdens de mars sprak ik een man van 55, die benoemde wat mij ook al opviel: dat er weinig jonge demonstranten waren. Je ziet dat jongeren uitwijken naar de flanken: of heel erg naar links, of heel erg naar rechts. Zo’n centrumpartij doet het bij jonge Polen niet zo goed doet. Dat maakt het lastig om een vuist te maken.
‘Tegelijkertijd speelt ook mee dat het gewoon geen eerlijke wedstrijd is. Om kiezers te paaien heeft de partij kort geleden de kinderbijslag verhoogd. Ook heeft het nieuwe stemlokalen geopend op plekken waar de achterban zit, zoals op het platteland. Ik zat net naar de publieke omroep te kijken, en daar werd de demonstratie in Warschau zijdelings genoemd. Ze schilderden het af als een kleine demonstratie, wat het duidelijk niet was. In plaats daarvan krijgen kijkers beelden van de partijbijeenkomst van de regeringspartij voorgeschoteld. De oppositie moet daarom veel harder knokken. Naast de strijdbaarheid proef je ook veel pessimisme.’
‘Het is in politiek opzicht een dynamisch land, en in twee weken kan er nog veel gebeuren. Wat zeker is, is dat de verkiezingsstrijd ongekend fel zal worden. Als je tv aanzet of kranten openslaat, gaat het nu al hard tegen hard. Beide partijen hebben vandaag de eindsprint ingezet, en dat zal alleen maar intensiveren.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden