Het bedrijventerrein Waarderpolder bij Haarlem lijkt niet de meest geschikte plek om een nieuw, driedaags cultuurfestival af te trappen. Er staat een gure wind tussen de loodsen, meubelpaleizen en autowasserijen. Toch zie je hier vrijdagochtend al festivalgangers lopen tussen winkelende klussers en bouwvakbusjes. Ze zijn herkenbaar aan de linnen tasjes aan de schouder en op zoek naar een zeker fabriekspand, dat in heel Europa bekendstaat als het bedevaartsoord van de geluidsdragerscultus.
De platenperserij Record Industry, een van de grootste ‘grammofoonplatenfabrikanten’ ter wereld, opent vandaag de deuren voor iedereen met een ticket voor de eerste editie van het Haarlem Vinyl Festival. En dat publiek loopt dus rond met zo’n tas die na drie dagen, als het goed is, een dik pak ouderwetse platen draagt. Er staat een rij voor de Record Industry: opstellen in groepjes van tien. Iedere vijf minuten vertrekt een excursie door de fabriek, als een achtbaanrit door de wondere wereld van de vinylcultuur.
Over de auteur
Robert van Gijssel is sinds 2012 muziekredacteur bij de Volkskrant, met speciale interesse voor elektronische muziek en dance en de hardere muziekgenres.
Het Haarlem Vinyl Festival is een muziekdriedaagse die nu eens niet draait om de inhoud en dus wat er óp de platen staat, maar om de drager zelf. Het vinyl-album (of de elpee, of de langspeelplaat) werd twintig jaar geleden doodverklaard, na drie zware aanvallen. Midden jaren tachtig verscheen de cd, die de onhandige elpee aan de kant moest schuiven. Tien jaar later werden de digitale muziekpakketjes verspreid door online muziekdiensten als Napster. En weer tien jaar later voltrok zich de streamingrevolutie die het vinyl volgens alle muziek- en technologiespecialisten definitief de nek zou omdraaien.
Dat gebeurde niet. Het vinyl bleef, eerst nog verstopt als niche in speciaalzaken. Maar daarna weer als serieus muziekproduct en de laatste jaren zelfs als belangrijke factor in de muziekeconomie. De wereldwijde verkoop van albums op vinyl stijgt volgens het onderzoeksbureau Luminate al zeventien jaar. Vorig jaar werden in het grootste muziekland de Verenigde Staten ruim 40 miljoen vinylplaten verkocht.
In 2021 schoot de verkoop verbazend hard omhoog, volgens onderzoekers vanwege de coronapandemie. Muziekliefhebbers zagen zich verstoken van concerten en dus een fysieke muziekbeleving. Zij stortten zich op het vinyl, om toch iets tastbaars in handen te hebben.
Vooral jonge fans wisten de geluidsdrager te vinden. Dat blijkt nu ook uit de best verkochte albums van het moment. Dat zijn geen platen van volhardende indiebandjes maar juist van de grote Amerikaanse popsterren Taylor Swift en Olivia Rodrigo: artiesten met een heel jonge aanhang. Swift, met 100 miljoen maandelijkse luisteraars op streamingdienst Spotify, verkocht in 2022 bijna een miljoen vinylversies van haar album Midnights, alleen al in de VS.
De vinyl boom, zoals het verschijnsel wordt genoemd, is een economisch wonder dat tegen de digitale tijdgeest in druist. Volgens de Amerikaanse muziekjournalist Larry Jaffee, een van de sprekers op het festival, is het vinylmirakel het gevolg van een samenzwering tegen kille techbedrijven, van drie partijen die nog met liefde in de muziek zitten; de winkeliers, de bandjes die iets moois willen maken en de fans die bereid zijn te betalen.
In de platenperserij laten de werknemers zien hoe levendig ook de fabricage is. Opname-expert Rinus Hooning leidt groepen rond in een unieke studio, die onlangs is gebouwd pal naast een printmachine. ‘Een band kan hier live spelen en dan gaat de muziek recht de groef in’, zegt hij. De bands staan ervoor in de rij. Het is het toppunt van authenticiteit en dat blijkt ook uit de machines die hier staan; een gigantische mengtafel van een jaar of zestig oud, die nog in de Amerikaanse Motown-studio heeft gestaan.
Door de groeiende vraag naar vinyl ontstaan ook problemen, van wachttijden in de perserij tot oplopende kosten. Nieuwe albums liggen in de winkel voor soms 35 tot 40 euro: een gevolg van de inflatie en hoge grondstofkosten, volgens de handelaren. Maar zelfs die enorme bedragen remmen de verkoop niet. De Haarlemse perserij probeert de wachttijden te verkorten en heeft onlangs snellere machines geïnstalleerd. Toch duurt het vaak weken voor een album in de winkel ligt, terwijl het ding al lang gestreamd kan worden.
De Maastrichtse band Yin Yin, die dit weekend platen signeert in de Haarlemse platenzaak Sounds, erkent dat die wachttijd problematisch is. ‘Je moet heel goed plannen, zodat je bij concerten je albums kunt verkopen’, zegt toetsenist Robbert Verwijlen. Volgens hem is vinyl van levensbelang voor kleinere bands. ‘Met streaming verdienen wij natuurlijk niets, breek ons de bek niet open. We kunnen bestaan dankzij optredens en de verkoop van albums.’ Het vinyl is meer dan een hobby voor hippe mensen met een hang naar authenticiteit, wil hij maar zeggen.
Het Haarlem Vinyl Festival, een initiatief van onder andere Record Industry en Amsterdam Dance Event-oprichter Richard Zijlma, viert de dynamische vinylmarkt met concerten, lezingen, een platenbeurs en luistersessies op peperdure hifi, waar iedereen zijn plaatje op kan leggen. Het publiek bestaat uit de bloedgroepen die de cultuur levend houden: van professionals tot bands en vooral liefhebbers. Volgens Yin Yin is het album ook meer dan een verdienmodel en zelfs een magisch verbond tussen makers en publiek. ‘Als je een plaat verkoopt, heb je even écht contact en geef je een aandenken mee’, zegt hij terwijl hij een hoes volstift met de hartelijke groeten aan de koper. ‘Iets om vast te houden.’
Dat hebben we te weinig, zegt iemand in de winkel. ‘We hebben ook al geen concertkaartjes meer die je kunt bewaren na een show. Dat is nu een QR-code in je telefoon.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden