Fico’s Smer-SD kreeg zaterdag 22,94 procent van de stemmen en werd daarmee de grootste partij. De pro-Europese partij Progressief Slowakije (PS), de grootste uitdager van Fico, kreeg 17,96 van de stemmen. Centrumrechtse partij HLAS van oud-premier Peter Pellegrini, een afsplitsing van Fico’s partij, eindigde als derde met 14,7 procent van de stemmen. Hij zal een sleutelrol spelen bij de coalitievorming.
Fico heeft nu het mandaat om daarin het voortouw te nemen, geen eenvoudige opgave in het versplinterde politieke landschap. De twee grootste partijen, die in de peilingen van deze spannende verkiezingen kop aan kop gingen, vertegenwoordigen totaal verschillende wereldbeelden: Smer-SD is eurosceptisch, schuurt aan tegen Rusland en is tegen hulp aan Oekraïne. PS, die in de exitpolls nog aan kop ging, is een pro-westerse progressieve partij die vooral op de steun van jonge Slowaken kan rekenen.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
De opkomst was zaterdag 68 procent en zeven partijen haalden de kiesdrempel van 5 procent. Het ligt voor de hand samen te werken met een andere grote partij, maar een coalitie met tegenpool Progressief Slowakije is onwaarschijnlijk. Pellegrini’s centrumrechtse HLAS en nationalistische partij SNS komen als eerste in beeld. Als het Fico niet lukt tot een coalitie te komen, kan hij het mandaat teruggeven, maar het lijkt onwaarschijnlijk dat dit gebeurt.
Met Fico als premier staat Slowakije op internationaal vlak mogelijk een koerswijziging te wachten. Sinds de Russische invasie van Oekraïne toonde Bratislava zich een bondgenoot van Kyiv. Fico wil daarmee breken. Hij voerde een harde verkiezingscampagne waarin hij beloofde militaire hulp aan Oekraïne te staken.
Ook is hij fel tegen toetreding van Oekraïne tot de Navo en kritisch op sancties tegen Rusland. Fico’s retoriek over Oekraïne lijkt op die van de Hongaarse premier Viktor Orbán. Sinds de invasie staat Orbán alleen in de EU, maar hij heeft straks in Fico mogelijk een nieuwe bondgenoot. De diplomatieke eenheid binnen de EU voor Oekraïense steun kan zo verder eroderen.
Een nieuwe regering onder leiding van Fico heeft ook grote gevolgen voor Slowakije zelf. Onder zijn vorige regering, tussen 2012 en 2018, was veel corruptie in het land. De rechtsstaat en de persvrijheid stonden onder druk.
Dieptepunt was de moord op onderzoeksjournalist Jan Kuciak en diens verloofde. Kuciak deed onderzoek naar banden tussen Fico’s adviseurs en de georganiseerde misdaad. Na de moord volgden grootschalige protesten, waarna Fico aftrad. Nu keert hij terug naar de macht. Volgens critici is wraak een van zijn belangrijkste drijfveren.
De Slowaakse verkiezingen stonden in het teken van felle polarisatie en nepnieuws. Slowakije is een van de meest vatbare landen binnen de EU voor desinformatie. Slechts 28 procent van de Slowaken vertrouwt de media, meer dan de helft van de bevolking gelooft in één of meerdere complottheorieën. Het land is een vruchtbare bodem voor met name Russische desinformatie. In het versplinterde politieke landschap wist Fico munt te slaan uit pro-Russische sentimenten onder de bevolking, deels aangewakkerd door nepnieuws.
In hoeverre Fico daad bij het woord voegt, zal de komende weken blijken. Als premier zocht hij de confrontatie met de EU op, maar hij was doorgaans ook pragmatisch, al is het maar vanwege de financiële steun die Slowakije vanuit de EU ontvangt.
De wapens die Slowakije naar Oekraïne kon sturen, zijn bovendien zo goed als op. Nu is de Slowaakse wapenindustrie aan zet. Het is nog maar de vraag of Fico deze economische kans aan zich voorbij laat gaan. Zelfs als Fico zijn pro-Russische standpunten matigt, komt een partij aan de macht met autocratische neigingen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden