Europa wil in 2050 klimaatneutraal zijn. Om de eigen industrie daartoe te bewegen, is het zogeheten Emissions Trading System (ETS) opgezet, een emissiehandelssysteem. Elk jaar is er voor Europese bedrijven onder het ETS een beperkte hoeveelheid emissierechten beschikbaar, die jaarlijks een beetje afneemt. Veel sectoren mogen in 2040 helemaal niets meer uitstoten. Investeren bedrijven snel in het terugdringen van hun uitstoot, dan hoeven ze geen emissierechten te kopen, of kunnen ze hun eigen rechten verkopen.
Op die manier hoopt de EU dat er een eerlijk speelveld ontstaat voor bedrijven die moeten vergroenen. Het probleem is alleen dat de EU niet de hele wereld is. Daardoor loopt Europa het risico dat de eigen industrie voor miljarden euro’s investeert in duurzame productiemethoden en vervolgens wordt weggeconcurreerd door industrie in landen waar niet of minder voor CO2-uitstoot betaald hoeft te worden. Dat zou slecht zijn voor de Europese economie en het klimaat.
Over de auteur
Tjerk Gualthérie van Weezel schrijft voor de Volkskrant over energie en de impact van de energietransitie op het dagelijks leven.
Daarom heeft Brussel een virtuele tolpoort bedacht, het zogeheten Carbon Border Adjustment Mechanism. Wie producten op de ‘CBAM-lijst’ importeert uit landen waar CO2-uitstoot niet of minder hoog is beprijsd dan in de EU, moet aan de EU-grens belasting betalen. Voorlopig bestaat die lijst uit een aantal grondstoffen, halffabricaten en energie(dragers) – denk aan ijzer en staal, cement, meststoffen, aluminium, elektriciteit en waterstof.
Zondag 1 oktober gaat de eerste fase in. Vanaf dan moeten bedrijven elke zending van CBAM-producten met een waarde van meer dan 150 euro rapporteren aan de EU. De Unie wil weten hoeveel CO2 er bij het fabriceren van de producten is uitgestoten, of in het land van herkomst voor die emissies is betaald, en zo ja, hoeveel. Op basis van de actuele Europese CO2-prijs berekent de EU vervolgens hoeveel de importeur nog moet afdragen.
Tijdens deze ‘eerste fase’ hoeven bedrijven die heffing nog niet daadwerkelijk te betalen. Bedrijven die niet rapporteren, kunnen wel een boete verwachten. Vanaf 1 januari 2026 wordt de heffing wel echt geïnd.
De EU wil CBAM eerst testen. EU-ambtenaren, de douane en betrokken bedrijven hebben tijd nodig om te leren hoe het systeem precies gaat werken. Belangrijk is vooral dat bedrijven in de komende jaren achterhalen wat de CO2-voetafdruk is van de producten die zij importeren.
Vooralsnog is het vooral erg rommelig. Hoewel CBAM officieel per 1 oktober van kracht is, is het onlineportaal waar bedrijven hun aangifte moeten doen niet af. Dat is kort dag, ook al hoeven bedrijven pas eind januari voor de eerste keer aangifte te doen.
‘Je ziet dat de voorlichting aan bedrijven nu pas goed op gang komt’, zegt Elmar Otten, die de invoering van CBAM volgt binnen evofenedex, de belangenorganisatie van de ondernemers in de handel en logistiek. ‘Op zich zijn wij wel voorstander van CBAM, maar het gaat nu wel erg snel, terwijl er veel onduidelijk is.’
De ondernemers verwachten dat het een hele toer zal zijn te achterhalen hoeveel broeikasgas is vrijgekomen bij de grondstoffen die ze importeren. Otten: ‘In grote delen van de wereld zijn ze daar niet mee bezig. Dus probeer dat maar eens uit te leggen.’
De EU heeft zelf wel geschatte emissies klaarliggen voor bedrijven die de informatie niet kunnen of willen achterhalen. ‘Nadeel daarvan is dat je dan mogelijk te veel betaalt. Daarom willen onze leden het liever zelf onderzoeken’, aldus Otten. ‘Alleen is daar nu erg weinig tijd voor.’
De EU denkt van wel. Landen die naar Europa exporteren, zullen een prikkel krijgen om zelf ook een CO2-belasting in te voeren, verwacht Brussel. ‘Ik denk ook dat dat zo gaat werken’, zegt Otten. ‘Overheden in die landen zullen het vervelend vinden dat hun industrie in eigen land CO2 uitstoot en daar vervolgens in Europa belasting voor betaalt. Dat geld innen ze dan liever zelf.’
‘Dat zou inderdaad een gevolg kunnen zijn’, zegt Jos Cozijnsen, die als jurist al meer twintig jaar betrokken is bij de emissiehandel. Maar hij waarschuwt ook voor handelsconflicten: ‘Lang niet alle landen proberen op eenzelfde manier emissies omlaag te brengen. Zo geeft de VS de industrie vooral subsidies. Ik denk niet dat ze zullen accepteren dat hun bedrijven vervolgens ook nog een belasting moeten betalen aan de Europese grens.’
De EU wil dat de komende tijd onderzoeken. Denk bijvoorbeeld aan de auto-industrie. Wanneer het duurder wordt om staal en aluminium van buiten Europa te halen, maar niet om hele auto’s te importeren, kan CBAM een bedreiging vormen voor de Europese auto-industrie. Tegelijkertijd is het ongekend ingewikkeld om te bepalen hoeveel CO2 er is uitgestoten bij de productie van een elektrische auto, die onderdelen uit de hele wereld bevat. Of dit in de praktijk mogelijk blijkt, is zeer de vraag.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden