Om te beginnen bij het veld: de aanvoerder van Ajax is geen geboren leider. Steven Bergwijn reageerde na de tweede wedstrijd al verveeld op vragen waarom uitgerekend hij was gekozen tot aanvoerder. Hij is bepaald geen type Dusan Tadic, zijn voorganger, de strijder, de aanjager. Hij ging het anders doen. Leiden qua voetbal. Dat is nog niet gelukt.
Bergwijn neemt niemand mee op sleeptouw. Dat zit niet in zijn karakter. En al die nieuwelingen dan? Branco van den Boomen, de enige Nederlander onder twaalf transfers, routinier bovendien, kreeg tijdens een training een microfoontje voor, voor een filmpje op social media. Hij bleek voortdurend met het team bezig. Alleen: hij is geen onomstreden basisspeler. Steven Berghuis is een potentiële aanvoerder, al was hij in het begin van het seizoen geschorst en kan hij de neiging tot destructie soms niet onderdrukken.
De zoektocht naar leiding op het veld is algemeen voor Ajax. Jan van Halst is de tijdelijke vervanger van de algemeen directeur die volgend jaar pas komt. Pier Eringa liet maandag in Het Financieele Dagblad optekenen dat hij natuurlijk zou blijven als voorzitter van de rvc. Twee dagen later was hij vertrokken. Ajax in crisistijden zoekt een hoofd-opleidingen. Er is geen directeur voetbalzaken, want Sven Mislintat is ontslagen.
Over de auteur
Willem Vissers is ruim 25 jaar voetbalverslaggever voor de Volkskrant. Hij versloeg acht WK’s. In 2022 is hij uitgeroepen tot sportjournalist van het jaar.
Ajax beleeft een ‘culturele implosie’, zoals Hans Verheijke het omschrijft. Hij is voorzitter van de Business Performance Academy en onderwees gedurende decennia talloze ceo’s in leiderschap. ‘In zulke periodes komen enorme krachten vrij. Zo’n implosie zorgt voor angst en demotivatie. Ik denk niet dat het dieptepunt bij Ajax al is bereikt en vermoed dat er niet genoeg mensen zijn die echt leiding kunnen geven.’
‘Je hebt nu leiders nodig die als echte leiders worden gezien.’ Het verbaast hem geenszins dat de oudgedienden Michael van Praag en Leo van Wijk zijn gevraagd om rust te brengen in de rvc. Louis van Gaal is ook al genoemd, in welke rol dan ook. De met zijn gezondheid tobbende Van Gaal zou perfect passen in de rvc, in de vacante portefeuille technische zaken.
Over leiderschap zijn kasten vol boeken geschreven. Over anderen laten floreren. Weten wat er speelt. Beslissingen durven nemen. Innovatief zijn. Personeel meenemen in besluiten. De Cruijff-revolutie bij Ajax van dertien jaar geleden was ook een kwestie van leiderschap, met rauwe randen overigens. Cruijff was de weg en de wijze.
Het ging in 2010 sportief beter met Ajax dan nu, maar Cruijff oordeelde dat Ajax geen Ajax meer was. Niet al zijn plannen slaagden, maar de oud-spelers Marc Overmars en Edwin van der Sar gingen de club leiden. Niemand had ooit echte leiders in ze gezien, maar oud-topsporters waren goede leiders volgens Cruijff.
Ze lieten zich opleiden, gebruikten hun populariteit en instinct. Van der Sar vergeleek het directeurschap met zijn tijd als doelman, toen hij ploeggenoten zo positioneerde dat hij kon uitblinken. Overmars was slim en sluw op de transfermarkt, ondanks zijn later gebleken grensoverschrijdend gedrag jegens vrouwen.
Na zijn aftocht droeg hij nauwelijks informatie over. Alle geheimen en kennis zaten verborgen in zijn telefoon. Verheijke: ‘Succesvol zijn kan een tijdje duren, ook als er geen goede leiding is.’
Van der Sar had het moeilijk zonder Overmars. Hij en de rvc stelden Mislintat aan, de onbekende directeur voetbalzaken. Mislintat zich leiden door data van spelers met groeipotentie, over wie de toekomst pas een oordeel kan uitspreken. Een hachelijk avontuur in een bedrijf zonder strakke leiding.
Zo verdwenen de echte leiders en de pseudo-leiders. Trainer Maurice Steijn voelt de hitte van de vulkaan onder zijn zolen. ‘We moeten van RKC winnen’, stelt hij over de wedstrijd van zaterdag.
Ajax staat veertiende. Steijn en Mislintat werkten nauwelijks samen en vochten voor hun eigen positie, niet aangestuurd als ze waren door sterke leiders. Ze waren middelpunt van de culturele implosie. En met hen talloze anderen. Scouts ruzieden met elkaar.
De harde kern van supporters op de F-side is boos op leiders die ze niet zien als leiders. De F-side zelf heeft trouwens ook geen echte leiders. Ze zijn eerder voormannen, aldus een voormalig lid.
Ajax snakt naar leiding in moderne tijden met, volgens Verheijke, ‘mondiger personeel dat meer weet dan voorheen. Betrek iedereen bij het proces, om tot een innovatieve explosie te komen, om uit de implosie te geraken. De grote fout die Van Praag en Van Wijk kunnen maken, is dat ze de macht naar zich toetrekken. Ze moeten grote lijnen bewaken en iedereen mobiliseren, tot diep in de organisatie.’
De crisis van 1964-1965 is al veelgenoemd. Ajax stond dertiende in een competitie met zestien ploegen, toen de later beroemde trainer Rinus Michel de Brit Vic Buckingham verving. Voormalig spits Michels had met menig Ajacied nog gevoetbald. ‘Ik moest afstand nemen en een andere rol aannemen’, zegt hij in het eeuwboek van Ajax. ‘Erboven, erbuiten staan. Ik had gauw in de gaten dat de teamdiscipline ontbrak. Iedereen deed maar wat en leefde erop los.’
Aan het eind van het seizoen stond hij nog steeds dertiende en wist hij degradatie ternauwernood te voorkomen. Alle omstandigheden waren anders dan nu en er was geen verleden met Europa Cups. Bijna alles was hunkering naar de onbekende toekomst.
Het bestuur met de vader van Michael van Praag, Jaap, wenste Michels veel succes voor het nieuwe seizoen. Ajax werd kampioen. Ook dankzij ‘een jochie van 17’, zoals toenmalig verdediger Theo van Duivenbode Johan Cruijff noemt. Een echte leider.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden