Alles is kunst. En alles is politiek. Althans volgens de Chinese kunstenaar Ai Weiwei. En dat is goed te zien op een indrukwekkend retrospectief in Kunsthal Rotterdam.
Zouden mensen buiten China zich de aardbeving van 12 mei 2008 nog herinneren in de provincie Sichuan, met een kracht van 7,9, als kunstenaar Ai Weiwei er niet zijn blik op had laten vallen? Het valt niet te controleren, maar het is duidelijk dat Ai met projecten die hij uitvoerde na de ramp monumenten heeft opgericht voor de meer dan 90 duizend slachtoffers. De Sichuan-projecten behoren in al hun veelzijdigheid tot het beste uit het oeuvre van de kunstenaar/activist en vormen een hoogtepunt van In Search of Humanity, de immense overzichtstentoonstelling in Kunsthal Rotterdam.
In de zaal die aan Sichuan is gewijd voel je de ongefilterde woede van de kunstenaar bijna nog hangen. Tegelijk biedt de opstelling van deze aardbevingswerken een scherp inzicht in de verschillende wegen die Ai bewandelt om zijn activisme in de kunst vorm te geven. Het Sichuan-werk, zoals het in Rotterdam te zien is, bestaat uit een verzameling kromgetrokken dunne metalen staven betonbewapening, niet alleen een beeld van de kracht van de aardbeving, maar ook een aanklacht tegen de corrupte bureaucratie waardoor er gesjoemeld was met de bouwvoorschriften. Het waren met name de vele scholen in het district die als een kaartenhuis in elkaar klapten.
Van de vele teruggevonden rugzakjes van scholieren maakte Ai met zijn atelier een reusachtige slang die aan het plafond hangt. En misschien nog indrukwekkender: een hele wand met de namen en geboortejaren van de meer dan vijfduizend omgekomen kinderen, een ‘onderzoek van burgers’ volgens de titel van het werk. Is dit indrukwekkende namenmonument, waaraan drie jaar is gewerkt, een kunstwerk of een aanklacht? Of is dat de verkeerde vraag bij een kunstenaar die leeft volgens het motto: ‘Alles is kunst. Alles is politiek’?
Bij een klassiek retrospectief verzamel je zoveel mogelijk relevante werken, die je ophangt, dan wel neerzet. Maar bij Ai zijn veel werken gemaakt voor de ruimten waar ze oorspronkelijk te zien zijn geweest. Neem de immense installatie Zonnebloemzaden, waarvoor Ai in 2010 de turbinehal van de Tate Modern in Londen vulde met naar schatting honderd miljoen handbeschilderde porseleinen zaden. 1.600 porseleinschilders uit het dorp Jingdezhen waren er jarenlang mee bezig, in een soort conceptueel commentaar op Chinese massaproductie. In de Kunsthal vinden we de zonnebloemzaden terug in de vorm van een overzichtelijk veldje (of tapijt, zo u wilt).
Ai Weiwei wil na tien jaar ballingschap zijn moeder gaan opzoeken in China. ‘Ik ben niet bang, ik heb niks verkeerds gedaan’, zegt hij in een interview met de Volkskrant.
In Search of Humanity, oorspronkelijk door het Albertina Museum in Wenen gemaakt, is een imposante overzichtstentoonstelling van een van de grote kunstenaars en activisten van deze tijd. In de Kunsthal wordt het fraai gepresenteerd in een passende, bijna tempelachtige setting.
In het beste werk voel je dat alles op het spel staat. Er is ook vroeg werk van Ai Weiwei te zien, waarin je ziet hoe de activist in de kunstenaar ontwaakt. Van zijn fraaie portretten van Mao, trompe l’oeil geschilderd als op goedkoop golfplaat, tot aan de beroemde middelvingerfoto’s (letterlijk: een foto van zijn middelvinger tegen de achtergrond van een parade aan wereldmonumenten) waarmee hij de gevestigde orde uitdaagt.
De laatste jaren is Ai uitgegroeid tot een soort wereldkunstenaar, op zoek naar nieuwe brandhaarden, van de vluchtelingencrisis tot aan het lot van klokkenluiders, vermangeld door de overheid. Veel modern werk lijkt ook in het teken te staan van het zoeken naar nieuwe vormen. Zo lijkt het recente werk gemaakt van legoblokjes in sommige aspecten op een remix van zijn eerdere werk.
De selfie die hij maakte in de lift toen hij in China werd gearresteerd, is hier te zien uitgevoerd in lego; dezelfde transformatie past hij toe bij de omstreden foto waar hij de positie inneemt van de 2-jarige drenkeling Alan Kurdi, symbool van de vluchtelingencrisis in 2015. Met dit legobeeld lijken we nu echt voorgoed verdwaalt in de tragische iconografie rond de dood van Alan Kurdi. Maar de woede is er na een lang kunstenaarsleven niet minder om.
Beeldende kunst
★★★★☆
Kunsthal Rotterdam, 30/9 t/m 4/3.
Een ander hoogtepunt, naast het aardbevingsproject, zijn de diorama’s waarin Ai Weiwei taferelen reconstrueerde uit de 81 dagen dat hij gevangen zat in 2011. In zes metalen containers, met raampjes voor de bezoekers om bijna medeplichtig naar binnen te turen, zien we hoe Ai op geen enkel moment, niet tijdens het slapen, niet tijdens het eten, niet wanneer hij naar de wc ging, met rust werd gelaten. Dit alles hyperrealistisch uitgevoerd in kunststof en metaal. Het meesterwerk S.A.C.R.E.D. (Supper, Accusers, Cleansing, Ritual, Doubt, Entropy) werd bejubeld op de Biennale in Venetië in 2013 waar het voor het eerst te zien was. Naast de diorama's is ook de installatie 81 uit 2013 te zien, waarin de cel op ware grootte is nagebouwd. De bezoeker die de cel betreedt wordt zelf door surveillancecamera’s in de gaten gehouden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden