Na kritiek op de structurele dominantie van mannen op het jaarlijkse Nobelpodium in Stockholm ging in de afgelopen jaren de selectieprocedure op de schop. De Nobelcommissies moedigden nominerende experts aan om meerdere kandidaten aan te dragen en daarbij te letten op diversiteit. Ook rekruteerden ze zelf meer vrouwelijke vakgenoten om kandidaten voor te dragen.
Vooral die laatste ingreep heeft succes gehad, blijkt nu. ‘Vrouwelijke wetenschappers nomineren twee keer zo vaak een vrouw als hun mannelijke collega’s’, zegt de Zweedse hoogleraar chemische biologie Pernilla Wittung-Stafshede, lid van de Nobelcommissie voor scheikunde. ‘Doordat er meer vrouwen gevraagd worden om te nomineren, neemt het aantal vrouwelijke kandidaten gestaag toe.’
Over de auteur
Jeroen Visser is correspondent Scandinavië en Finland voor de Volkskrant. Hij woont in Stockholm. Hiervoor was hij correspondent Zuidoost-Azië. Hij is auteur van het boek Noord-Korea zegt nooit sorry.
Ook commissie voor de Nobelprijs voor Literatuur ziet een stijgende lijn. Dit jaar werden 193 schrijvers genomineerd, onder wie een recordaantal van 61 vrouwen. Dit komt onder meer omdat tien literaire experts van over de hele wereld met suggesties voor nominaties komen. ‘Het is voor ons heel belangrijk om de nominatieprocedure te versterken opdat er meer vrouwelijke auteurs worden voorgedragen’, aldus commissievoorzitter Anders Olsson.
Ondanks de geboekte vooruitgang is het totaal aantal genomineerde vrouwen nog altijd laag. Jaarlijks stromen bij de scheikundecommissie in Stockholm ongeveer vijfhonderd nominaties binnen. Minder dan 10 procent van de genomineerde wetenschappers is vrouw. In de categorieën economie en natuurkunde ligt de verhouding nog schever.
Een andere maatregel is het aanstellen van meer vrouwen als lid van de Nobelcommissies. In zowel de scheikunde- als de literatuurcommissie zitten nu twee vrouwen en drie mannen. Ook dit heeft effect, omdat de commissie mede bepaalt wie mag nomineren. ‘Voor ons is de gewijzigde bezetting essentieel gebleken voor de toename aan genomineerde vrouwen’, aldus Olsson.
Of de gewijzigde nominatieprocedure effect heeft op de uitkomst van het selectieproces is moeilijk te zeggen. De beraadslagingen van de commissies blijven vijftig jaar geheim. Zeker is wel dat in de afgelopen vijf jaar vier vrouwen de Nobelprijs voor Scheikunde kregen. Dat was evenveel als in de honderd jaar daarvoor. Ook het aantal natuurkundelaureaten verdubbelde sinds 2018.
De Nobelprijs wordt jaarlijkse uitgereikt aan maximaal drie laureaten in de categorieën natuurkunde, scheikunde, economie, geneeskunde, literatuur en vrede. Sinds de eerste uitreiking van de prijs in 1901 ter nagedachtenis van de Zweedse dynamietkoning Alfred Nobel, ging de beroemde gouden medaille rond de negenhonderd keer naar een man en 61 maal naar een vrouw.
Vrouwelijke winnaars zijn met name schaars binnen de Nobelprijzen voor Economie, Natuurkunde en Scheikunde. De belangrijkste reden hiervoor is dat de prijzen vaak teruggrijpen op een tijd waarin mannen de wetenschap domineerden. Ook werden vrouwelijke wetenschappers nog wel eens over het hoofd gezien. Nu blijkt dat er ook iets scheef zat in de selectieprocedure. ‘Het argument was altijd dat we als we maar lang genoeg wachten, het wel goed komt. Maar we beseffen nu dat het niet vanzelf gaat’, aldus Wittung-Stafshede.
De overkoepelende stichting, die de Nobelprijzen coördineert en het prijzengeld (een miljoen euro per categorie) verdeelt, nodigt sinds 2018 experts uit om de zes commissies bij te praten over bijvoorbeeld onbewuste vooroordelen en concrete acties voor te stellen. ‘Het resultaat is dat meer vrouwen nomineren en dat meer vrouwen genomineerd worden’, aldus woordvoerder Annika Pontikis, die benadrukt dat er nog een lange weg te gaan is. ‘We zullen de discussie over hoe het beter kan beslist blijven voeren.’
Pernilla Wittung-Stafshede, lid van de Nobelcommissie: ‘Het argument was altijd dat het wel goed komt, als we maar lang genoeg wachten. Maar we beseffen nu dat het niet vanzelf gaat.’ De Nobelprijscomités werken heus aan diversiteit. Maar wie bepaalt of het genoeg is? Lees deze longread voor het antwoord.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden