Met collega’s over de oorlog praten of meezingen met Oekraïense muziek kan inwoners van de Krim duur komen te staan. Burgers die het Russische leger ‘in diskrediet brengen’ worden ontmaskerd op sociale media, gearresteerd en publiekelijk vernederd.
In een video die vorige week in het pro-Russische Telegramkanaal Krim-Smersj verscheen, is een tengere man in een grijze hoodie te zien. ‘Ik ben Andrej Borisenko. Ik heb het Russische leger in diskrediet gebracht en beledigd’, zegt hij, terwijl hij enigszins gepijnigd naar de vloer kijkt. ‘Ik heb er erg spijt van en zal het nooit meer doen.’ Dan heft hij zijn linkervuist omhoog en sluit af met een plichtsgetrouw: ‘De Krim hoort bij Rusland, voor altijd.’
Het is een van de negentig excuusvideo’s in het Telegramkanaal dat als doel heeft Krim-bewoners die zich pro-Oekraïens uitlaten te ontmaskeren en vernederen. Borisenko zou op sociale media hebben opgeroepen tot een staking op de Krim-brug en het Russische leger hebben beledigd, staat in het kanaal.
Over de auteur
Fleur de Weerd schrijft voor de Volkskrant over Afrika en migratie. Ook volgt ze de ontwikkelingen in Oekraïne, waar ze eerder correspondent was.
Volgens Russisch onderzoekscollectief Vjorstka worden kritische burgers steeds harder aangepakt op het Oekraïense schiereiland dat in 2014 door Rusland werd geannexeerd. In gerechtsdossiers, waarop mensenrechtenorganisatie OVD-Info de hand wist te leggen, ontdekten de journalisten dat dit jaar al 179 burgers op de Krim schuldig zijn verklaard voor ‘het in diskrediet brengen van het Russische leger’.
Sommigen van hen worden verdacht van het doorspelen van informatie aan het Oekraïense leger, maar veelal gaat het over kleinere vormen van verzet. Zo werden drie mensen opgepakt omdat ze het populaire volksliedje ‘Tsjervona Kalina’ op een bruiloft hadden gespeeld. Twee anderen moesten excuses maken, omdat ze datzelfde liedje in hun auto hadden opgezet.
Zeker negentig mensen – fabrieksarbeiders, gepensioneerden, studenten en zelfs schoolkinderen – werden door de veiligheidsdiensten gedwongen in een filmpje excuses te maken aan het Russische volk. ‘De politie zei dat ik naar een gevangenis in Simferopol zou worden gebracht, als ik de excuusvideo niet opnam’, zei een manager in een frisdrankfabriek, tegen Vjorstka.
Sinds de annexatie van de Krim in 2014 voeren Russische veiligheidsdiensten een schrikbewind op de Krim. Honderden activisten, journalisten, sympathisanten en religieuze leiders – vooral van de moslimminderheid de Krim-Tataren – zijn opgepakt, vastgezet in psychiatrische klinieken, gemarteld of verdwenen.
De excuusvideo’s roepen herinneringen op aan de jaren dertig in de Sovjet-Unie, toen ‘vijanden van het volk’ – vaak totaal onschuldigen – in showprocessen en bij arbeiderscollectieven gedwongen werden om publiekelijk bekentenissen af te leggen voor spionage en sabotage.
Net als toen krijgen ook nu de veiligheidsdiensten hulp van burgers. Tientallen zaken werden geopend, nadat inwoners bij de politie hadden geklaagd over kennissen die zich volgens hen pro-Oekraïens uitlieten of poseerden in een Oekraïense blouse op sociale media.
Telegramkanaal Krim-Smersj speelt bij de ontmaskering een sleutelrol. Oprichter van het kanaal is de 42-jarige pro-Russische blogger en sociaal activist Alexander Talipov, die vindt dat pro-Oekraïense ‘zwarte schapen’ het imago van zijn ‘patriottische regio’ bederven. De naam Smersj verwijst naar de gelijknamige contraspionagedienst die in de Tweede Wereldoorlog werd opgericht om deserteurs en vijanden van de Sovjet-Unie achter het front te arresteren en liquideren.
In het Telegramkanaal is te zien hoe Talipov video’s publiceert die hij krijgt doorgestuurd en zijn 88 duizend volgers oproept deze mensen via sociale media lastig te vallen. Onder de excuusvideo’s, die Talipov vaak enkele dagen later deelt, met onderschriften als ‘gevonden en gedenazificeerd’, staan honderden reacties. ‘Naar de mijnen met hem’, ‘wat zijn die liberalen toch lelijk’ en ‘deze lijkt net een vrouw’ schrijven de volgers.
Ene Anna bedankt Talipov uitvoerig: ‘Geloof geen woord van deze klootzak. Het zijn wraakzuchtige onmensen. Bedankt voor jullie snelle en efficiënte werk.’
Source: Volkskrant