N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Karel de Grote en Ivan de Verschrikkelijke kent iedereen wel, maar er zijn nog veel meer heersers met opvallende bijnamen. Bart Funnekotter stelt ze aan u voor. Deze week: gehandicapt aan arm en been, maar toch gevreesd.
Een lamme arm en een manke poot en dan tóch uitgroeien tot de meest gevreesde veldheer van je tijd: dat is geen geringe prestatie. De Turks-Mongoolse veroveraar Timoer mocht dan lichamelijk gehandicapt zijn, hij compenseerde dat euvel ruimschoots met militaire genialiteit en een vasthoudende wreedheid. Die mix leverde hem een rijk op dat zich uitstrekte van de Zwarte Zee tot de Perzische Golf en van Delhi tot Aleppo.
Timoer werd geboren in wat nu Oezbekistan is. Zijn naam betekende ‘ijzer’. Hij begon zijn loopbaan zoals zijn grote voorbeeld, de Mongoolse heerser Dzjengis Khan (1162-1227): met een groepje strijdmakkers stal hij vee, overviel zo nu en dan een karavaan en verzamelde steeds meer volgers. Die groeiende schare krijgers stelde hem in staat zich ook met de politiek in zijn omgeving te bemoeien – eerst als generaal van de vorst van het Kanaat van Chagatai. Rond 1360 was hij sterk genoeg om de macht te grijpen, hoewel hij voor de vorm wel een nazaat van Dzjengis op de troon liet zitten. Zelf droeg hij de titel van amir.
Nu hij een stevige basis had in het centrum van Azië, begon Timoer aan vier decennia van veroveringen. Hij had inmiddels de verwondingen opgelopen die hem de bijnaam de Manke opleverden, maar de bronnen zijn het er niet over eens hoe dat gebeurde. Sommige auteurs spreken van pijlen die hem troffen tijdens een veldslag, anderen van een veediefstal waarbij de eigenaar Timoer betrapte en beschoot. (Toen Sovjet-archeologen Timoers graf in 1941 openden en zijn lichaam onderzochten, bleek hij inderdaad aan een arm en een been gehandicapt te zijn geweest.)
Zoals gezegd vormde dit geen belemmering voor Timoers succes. De Russen wisten hem te doen omkeren op de weg naar Moskou door met een bijzonder machtig icoon voor zijn troepenmacht te paraderen, maar andere rijken kwamen er minder genadig vanaf.
In de jaren tachtig veroverde hij Perzië. Zijn manier van stedendwingen leek op die van Dzjengis. Als een stad verzet pleegde, trof de bevolking een gruwelijk lot. Toen Isfahan zo dom was zijn belastingambtenaren te vermoorden, joegen Timoers mannen alle 100.000 tot 200.000 inwoners over de kling. Bronnen melden dat er aan het eind van de geweldsorgie 28 torens van 1.500 schedels elk werden gebouwd.
Het deerde Timoer niet dat deze mensen allemaal moslims waren, net als hijzelf. Dat gold ook voor de Ottomanen in Turkije, van wie hij de leider in een brief had uitgemaakt voor een „mier” die „beter niet met olifanten kan vechten, omdat hij dan verpletterd zal worden”. Deze Bayezid I de Bliksemschicht delfde in 1402 tijdens de slag bij Ankara inderdaad het onderspit en overleefde zijn gevangenschap niet.
Hierna richtte Timoer zijn blik op de grootste nog overgebleven prijs: het China van de Ming-dynastie. Zijn veldtocht was nog maar net begonnen, toen hij ziek werd en in 1405 overleed. Zijn lichaam werd begraven in het mausoleum Gur-e Emir in de stad Samarkand. Zonder zijn charismatisch leiderschap viel zijn rijk snel uiteen.
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC