Dat gezicht en lichaam vol huidschilfers en zweren door psoriasis, liggend in een oud ziekenhuisbed in een aftands hospitaal. En dan die jeugdherinneringen die zich voortdurend opdringen, uitmondend in een emotionele achtbaan. Dat is het beeld dat van de Ierse acteur Michael Gambon, terugdenkend aan zijn rijke carrière, vooral beklijft: de rol van Philip Marlowe in de BBC-serie The Singing Detective uit 1986, destijds in Nederland uitgezonden door de VPRO.
Bijna iedereen keek ernaar, niet alleen vanwege het geweldige script van Dennis Potter en de muziekscore met liedjes uit de jaren dertig, maar zeker ook door het acteren van Gambon. Hij etaleerde daarin de klassieke techniek en superieure tekstbehandeling die zo eigen is aan het Engelse theater, maar ook zijn persoonlijke invulling daarvan. Doordat hij grotendeels aan dat ziekbed was gekluisterd, kwam het voor Gambon, die ook een acteur van het grote gebaar kon zijn, aan op klein acteren, met vaak fluisterende woorden.
Over de auteur
Hein Janssen schrijft sinds 1987 voor de Volkskrant over theater. Hij richt zich vooral op toneel en musical.
Donderdag is Michael Gambon op 82-jarige leeftijd overleden, zo maakte zijn familie bekend. Hij werd in 1940 in Dublin in Ierland geboren en verhuisde toen hij vijf jaar was met zijn ouders naar Londen. Aanvankelijk volgde hij een technische opleiding, pas op zijn 21ste besloot hij acteur te worden. Hij speelde talloze rollen bij grote gezelschappen als The Royal Shakespeare Company en The National Theatre, en later ook in commerciële West End-producties.
Zijn omvangrijke oeuvre omvat het hele toneelrepertoire – van Shakespeare en Tsjechov tot Harold Pinter, Samuel Beckett en David Hare. Hij won drie Olivier Awards (voor theater) en vier BAFTA Awards (voor film en televisie). Wat dat laatste betreft was de titelrol in de serie Oscar (over leven en werk van schrijver Oscar Wilde) een staalkaart van zijn kunnen. Hij gaf daarin perfect gestalte aan de twee kanten van Oscar Wilde: de gevierde, welbespraakte societyschrijver, maar ook de man die vanwege zijn homoseksualiteit een geheim leven leidde.
De lijst van speelfilms waarin hij was te zien, is indrukwekkend. Opvallend daarin is wederom de verscheidenheid aan rollen – van het artificiële The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover van Peter Greenaway tot de rol van professor Perkamentus in de verfilmingen van een aantal Harry Potter-boeken. Daarmee bereikte de toen al oudere Gambon een geheel nieuw, breed en vooral jong publiek. Andere belangrijke films waarin hij te zien was, waren onder meer The Gambler, Gosford Park, The Browning Version en The Insider.
Wie het geluk had de acteur live aan het werk te zien, had mazzel. Zo speelde hij in 2000 in Londen ter gelegenheid van de 70ste verjaardag van Harold Pinter de rol van zwerver Davies in The Caretaker. ‘Gambon is tot in de perfectie als zwerver uitgedost en opgelapt. Zijn treurige lot is nog steeds hoogst actueel. In het Londen van nu stappen de theatergangers doodgemoedereerd over de daklozen heen, en dat maakt deze Pinter-opvoering, vol mededogen met het uitschot van de welvaartsmaatschappij, bijna romantisch’, aldus een verslag in de Volkskrant.
Gambon was geen acteur die totaal in een rol wilde verdwijnen. Elk van zijn personages, zo zei hij ooit in een interview, was een afsplitsing van hemzelf. Dat klopt, hoe uiteenlopend zijn rollen ook waren, altijd herkende je iets van Gambon zelf. Hoe verslaafd hij aan het theater was, bleek in 2015, toen hij door omstandigheden gedwongen – hij kon geen tekst meer onthouden, ook niet met behulp van een oortje of souffleur – afscheid moest nemen van zijn vak. ‘Het is vreselijk om toe te geven, maar het lukt me niet meer. Het breekt mijn hart’, zei hij toen. Wie nu zijn oeuvre overziet, ziet vooral dat het heel erg goed gelukt is.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden