In verkiezingstijd wordt het leven ineens een stuk simpeler. Nu verzekeraar DSW de premie voor de zorgverzekering met liefst 11,50 euro verhoogt tot 149 euro per maand – de grootste stijging sinds 2006 – en de bijna rituele roep klinkt dat de zorgkosten onhoudbaar zijn, regent het oplossingen.
Afgelopen maandag mocht een expert in het radioprogramma Eén Vandaag – een programma dat probeert feiten van fictie te onderscheiden – zonder weerwoord een pleidooi houden voor preventie. Als de Nederlanders meer bewegen, gezonder eten en stoppen met alcohol en tabak worden ze allemaal gezonder en hoeven ze minder vaak naar de dokter en het ziekenhuis. Dat bespaart geld. Dat betekent bijvoorbeeld de invoering van een suiker- en vettaks naast hogere accijnzen op sigaretten en bier.
Over de auteur
Peter de Waard is journalist en columnist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen. Onlangs verscheen van zijn hand Het geheim van Beursplein 5, over de Amsterdamse beurs. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit.
Leefstijlgeneeskunde is kortom het ei van Columbus tegen de explosieve groei van de zorgkosten. Het staat vast dat meer bewegen en gezonder eten het aantal quality adjusted lifeyears (extra levensjaren in goede gezondheid) verlengt. Maar daardoor neemt het aantal jaren met gebreken en kwalen niet af. Die komen alleen later. Nederlanders leven gemiddeld gezonder en bewuster dan pakweg vijftig jaar geleden, maar de totale kosten van de zorg zijn vertwintigvoudigd van 6,4 miljard in 1972 naar 126,2 miljard euro vorig jaar. Vergrijzing speelt daarbij een rol en meer en duurdere behandelmethoden.
Maar dat stopt niet door preventie. Zo is het massale sporten in Nederland inmiddels een goudmijn geworden voor fysiotherapeuten, manuele therapeuten, osteopaten, chiropractors en andere paramedische disciplines. Er is geen enkel onomstotelijk bewijs dat gezonder leven de totale zorgkosten doet dalen. Indien alle 17 miljoen Nederlanders vanaf 1 oktober niet alleen stoppen met roken maar ook geen druppel alcohol meer drinken, elke dag tienduizend stappen zetten, afzien van suiker en vet en stressvrij werken, blijven er ook rollators, trapliften, scootmobielen, verpleeghuizen en pakhuizen met geneesmiddelen nodig. ‘Gezonde mensen maken uiteindelijk meer en langer gebruik van thuiszorg of verpleegzorg. Ze zijn dus duurder dan ongezonde mensen’, schreef huisarts Rinske van de Goor in deze krant
Er zijn sommetjes gemaakt dat elke extra jaar in gezondheid 80 duizend euro waard is. In 2020 schreef het economisch vakblad ESB op grond van onderzoek van het RIVM: ‘De gezondheidsbaten van preventie zijn potentieel groot. Zo leeft iemand die niet rookt gemiddeld dertien jaar langer dan een zware roker. Maar die voordelen komen vooral ten goede aan het individu zelf. Het bedrag dat op een extra gezond levensjaar kan worden geplakt valt niet vrij.’
Preventie van roken en overgewicht leidt tot méér zorgkosten, omdat de met ongezond leven samenhangende ziekten vaak met een relatief kort ziekbed gepaard gaan, ‘terwijl de ziekten die hiervoor in de plaats komen, zoals dementie, vaak een lange periode van hulpbehoevendheid en gebruik van dure zorg kennen’. Langer gezond leven kan wel leiden tot een hogere productiviteit – minder ziekteverzuim – maar die baten zijn alleen te verzilveren als de pensioenleeftijd omhooggaat.
Onhoudbaar of niet, het enige feit is dat de zorgkosten de komende decennia verder zullen stijgen. De rest is fictie.