Politicus Tomas Hellebrandt van Progressief Slowakije is doodverklaard, en toch zat hij woensdagavond in het achtuurjournaal, vrolijk campagneflyers uitdelend in het centrum van Bratislava. Maar invloedrijke conservatieve bloggers beweerden onlangs in een onlinevideo dat Hellebrandt door een vierde coronavaccinatie op sterven zou liggen. Inmiddels gaat er online zelfs een overlijdensadvertentie rond. De PS-politicus had wel weerstand verwacht, als queer politicus in een conservatief land, maar zoveel ‘gekkigheid’?
Slowakije, waar aanstaande zaterdag verkiezingen zijn, heeft van alle EU-landen de meeste problemen met desinformatie. Slechts 28 procent van de Slowaken vertrouwt de traditionele media, en dus zijn ze een makkelijke prooi voor propagandisten op sociale media als Facebook en X.
Vooral anti-Oekraïense en pro-Russische propaganda is een groot probleem, blijkt ook uit straatquotes die NOS-correspondent Wouter Zwart in de korte, maar ontluisterende reportage ophaalt. ‘De pers verdraait ook de feiten. Ze vertellen nooit de waarheid, nooit’, zegt een vrouw.
Ook de VPRO-documentairereeks Gazeta, de Poolse krant onder vuur, waarvan diezelfde avond de tweede aflevering te zien was, schetst een zorgwekkend beeld. Hoewel de zorgen van kijkers nooit groter kunnen zijn dan die van de dagbladjournalisten van de Gazeta Wyborcza, een van de laatste onafhankelijke media in Polen.
Een indrukwekkend portret van bijzonder gedreven, haast vuurspuwende journalisten. En dat is ook nodig, want er staat nogal wat op spel. De verkiezingen, op 15 oktober aanstaande, moeten bewijzen of de Poolse democratie zichzelf kan verdedigen, zegt hoofdredacteur Jarosław Kurski. ‘Als wij verliezen is het over en uit. Dan wordt het hier net als bij Erdogan, Poetin en Orbán.’
Journalist Dore van Duivenbode, door haar Pools-Nederlandse achtergrond zowel insider als outsider, toont vanaf de Poolse redactie onder welke moeilijke omstandigheden de journalisten moeten werken. Talloze grote schandalen van de regerende PiS-partij legden ze bloot. Elk van die schandalen afzonderlijk zou elke regering in Nederland wegvagen, maar niet in Polen.
De PiS-partij reageert niet, interviewverzoeken worden consequent afgewezen, persconferenties zijn eenrichtingsverkeer en staatsmedia verspreiden propaganda. Ondertussen spande de overheid meer dan honderd dure en tijdrovende zaken tegen de krant aan, in een poging die te intimideren en uit te putten. Desondanks blijven de Gazeta Wyborcza-journalisten onvermoeibaar.
Hoewel: journalist Emilia Dłuzewska kondigt plots aan dat ze de krant en Polen verlaat, ze vertrekt naar Canada. Ze is moe, zegt ze. Doodmoe van het zich continu zorgen maken om de toekomst van de krant en die van Polen. Ze ziet het overal in haar omgeving. Vriendinnen die door het abortusverbod doodsbang zijn zwanger te worden. En vrienden met grote geldzorgen omdat ze hun kinderen niet meer naar openbare scholen willen sturen, uit angst voor wat daar onderwezen wordt.
‘Blijf, Polen heeft je nodig!’, zegt een jonge collega dramatisch. ‘Ik kan Polen niet meer uitstaan!’, antwoordt Dłuzewska. Ze zeggen het gekscherend, en lachen hard. Maar de kijker weet beter.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden