Het spel is weer op de wagen. Zorgverzekeraar DSW heeft de premie voor 2024 bepaald, de concullega’s zullen snel volgen. En zoals elk jaar luiden de commentaren in alle kranten: ‘De zorg wordt onbetaalbaar! De nationale koek gaat op aan de vergrijzing!’ Het is evenwel demagogie.
We moeten ons realiseren dat bij uitstek de gezondheidszorg onderhevig is aan de Wet van Baumol: de lonen in deze sector groeien sneller dan de productiviteit en daardoor nemen de kosten steeds verder toe. Maar dat hoeft beslist geen doemscenario op te leveren. Want er is zowel laaghangend als hoger hangend fruit om onze gezondheidszorg uitstekend én betaalbaar te houden.
Over de auteur
Ludo Grégoire is oud-bestuurder in de gezondheidszorg. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het hoger hangend fruit is het radicaal kiezen voor ‘zinnige zorg’ als criterium voor verzekerde zorg. Er zijn overtuigende rapporten waaruit blijkt dat misschien wel de helft van het huidige zorgbudget ‘verdampt’ in niet-effectieve, dus onnodige zorg en in bureaucratie. Er loopt wat dat betreft een rechte lijn van het rapport van de Commissie Dekker ‘Bereidheid tot verandering’ (1987) via minstens vier soortgelijke expert-rapporten naar de laatste evaluatie van de Rekenkamer ‘Verzekerd van zorg’ (2020).
Ook zouden de inkomens van medisch specialisten eindelijk eens genormeerd moeten worden. Die inkomens worden immers in wezen uit publieke middelen betaald. Waarom is het dan gerechtvaardigd dat veel specialisten niet gehouden zijn aan de Wet Normering Topinkomens? Macro zal het verhoudingsgewijs minder opleveren, maar wat betreft rechtvaardigheidsgevoel juist veel. Daarenboven moeten we af van de systematiek dat hoe meer behandelingen er in een ziekenhuis gedaan worden, hoe hoger de inkomsten zijn.
Het nieuwe kabinet moet het bovenstaande tot speerpunt maken. Niet om te bezuinigen, maar om dat maatschappelijk kennelijk aanvaardbare macrobudget te gebruiken om de werkdruk te verlagen, de salarissen van verpleegkundigen en verzorgenden te verhogen, de wachtlijsten te reduceren en om buffercapaciteit in te richten voor situaties zoals de coronapandemie.
Het laaghangende fruit kan eind volgend jaar al geoogst worden, door een regelrechte fout in de zorgverzekering te herstellen: de keuzemogelijkheid van een verhoogd eigen risico. Die optie ondermijnt een collectief belang, namelijk solidariteit. Gezonde mensen blijken massaal te kiezen voor een verhoogd eigen risico. Een simpele rekensom, geholpen door vergelijkingssites: het scheelt al snel een paar honderd premie-euro’s per jaar. En macro dus vele miljoenen.
Voor het zorgbudget geldt een ijzeren wetmatigheid: wat de één minder bijdraagt, moet een ander meer bijdragen. Gezonde mensen (vaak hoger opgeleid, met een hoger inkomen) worden ‘verleid’ juist mínder bij te dragen. Die individuele calculatie is een weliswaar legale, maar daarom niet minder perverse prikkel tot niet-solidair gedrag. Twee keer voordeel: je bent gezond (geen verdienste) en je betaalt ook nog minder premie (terwijl je die beter kunt betalen).
Minder gezonde mensen (‘pech gehad’, maar meestal ook met een lager inkomen) moeten de volle premie-mep aanvaarden, inclusief het eigen risico. Dat wordt immers altijd opgesoupeerd. Bovendien moeten we ons daarbij realiseren dat het bedrag van het eigen risico voor minima procentueel een veel groter deel van hun besteedbaar inkomen vormt dan voor modaal en hoger.
En dan nog iets: de tactici zijn slim genoeg om het verhoogde eigen risico níét te nemen als ze hogere zorgkosten in een komend jaar verwachten. Legaal, maar net zo kwestieus als belastingontwijking, want in strijd met de bedoeling van dergelijke regelgeving. Er is zelfs een overtreffende trap. Het is geen uitzondering dat mensen met name hun gebitsproblematiek ‘opsparen’ en alleen voor het jaar dat ze de behandeling ondergaan een aanvullende verzekering sluiten. Legaal, maar tenenkrommend. Is het de wraak voor de onnavolgbare beslissing om de dekking van de basisverzekering pas te laten beginnen bij de keelholte, en niet al in de mond?
De basisverzekering zou dus houdbaarder, maar vooral maatschappelijk aanvaardbaarder zijn als bij wet de optie van een verhoogd eigen risico verboden zou zijn. De sterkste schouders... weet u nog? Zowel letterlijk als figuurlijk.
We moeten de zorgverzekering beschouwen zoals we dijken bouwen: iedere Nederlander – ongeacht potentiële wateroverlast – betaalt eerlijk en dus naar draagkracht mee. En dus inderdaad: inkomensafhankelijke zorgpremie. Gezondheidszorg is toch een even cruciaal maatschappelijke belang?
En tot slot, zou de jaarlijkse stoelendans bij de zorgverzekeringen aan banden gelegd moeten worden. Dat euro’s-verslindende circus – advertentiekosten, provisiebetaling aan vergelijkingssites – levert nooit zorgwinst op.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden