Gloednieuwe sneakers en een modieus winterjack, of juist een lange gewatteerde jas in een kleur naar wens: in de webshop van de stichting Stop mogen ouders uit het Limburgse Brunssum met een bijstandsuitkering of een laag inkomen vanaf deze maand kosteloos een nieuwe winterjas en nieuwe schoenen uitzoeken voor hun kind. De animo is groot: al zo’n 120 ouders uit die gemeente hebben zich ervoor aangemeld.
Arme gezinnen die een paar kilometer verderop wonen in de gemeente Landgraaf hebben echter geen recht op de gratis winterkleding. En dat terwijl Landgraaf en Brunssum een gezamenlijke sociale dienst hebben die de bijstandsuitkeringen voor de twee gemeenten verstrekt. Bijstandsgerechtigden uit Landgraaf vinden dat oneerlijk. ‘Dit zouden minima uit onze gemeente ook moeten krijgen, horen we terug’, zegt directeur Bert Smeijsters van ISD BOL, de gezamenlijke sociale dienst van Landgraaf en Brunssum. ‘Zo’n verschil is lastig uit te leggen.’
Het is maar één voorbeeld van hoe verschillend gemeenten hun armere inwoners ondersteunen. Elke gemeente doet dat op haar eigen manier, vaak afhankelijk van de politieke kleur en financiële welstand. Zo heeft Landgraaf (37 duizend inwoners) meer arme inwoners dan Brunssum (27 duizend inwoners) en vindt Landgraaf dat zij daarvoor onvoldoende wordt gecompenseerd door het Rijk.
Het woonadres van minima bepaalt dus wat ze krijgen van de gemeente en dat roept de vraag op of zulke ongelijkheid wel aanvaardbaar is. De Commissie Sociaal Minimum, die zich buigt over bestaanszekerheid, vindt dat de verschillen tussen gemeenten op het gebied van armoedebeleid te groot zijn geworden. In juni concludeerde de commissie dat minima steeds moeilijker rond kunnen komen en dat aanvullende steun steeds belangrijker wordt, waaronder die van de gemeente. In het vervolgrapport dat donderdag verschijnt, gaat de commissie hier verder op in.
Gemeenten doen de laatste jaren steeds meer voor de kleine 1 miljoen Nederlanders die een extra steuntje in de rug kunnen gebruiken. Naast de bijzondere bijstand aan minima die alle gemeenten bieden, bijvoorbeeld bestaande uit een bijdrage als de wasmachine er plotseling mee ophoudt, hebben gemeenten elk hun eigen aanbod ontwikkeld. Zo bieden sommige gemeenten een kortingspas voor sport en cultuur, een goedkope zorgverzekering of cadeaukaarten. Maar er zijn er ook die nauwelijks iets doen voor deze groep. Opvallend is bovendien dat landelijk niet wordt bijgehouden welke gemeente wat doet.
Behalve Brunssum zijn er nog enkele tientallen andere gemeenten die ‘hun’ minima nieuwe kleding laten bestellen voor hun kinderen via de webshop van Stichting Stop. Zij kunnen kiezen uit duizenden gloednieuwe kledingstukken, veelal overgebleven partijen die anders de verbrandingsoven in zouden gaan. De particuliere organisatie zonder winstoogmerk ontvangt inmiddels jaarlijks zo’n 19 duizend bestellingen van kledingpakketten voor kinderen.
Vooral de winterjacks met capuchons doen het dit jaar heel goed, ziet voorzitter Maurice van der Ven, die tien jaar geleden met zijn vrouw dit initiatief begon. ‘Deze kinderen, die vaak gewend zijn het te moeten doen met afdankertjes, zijn heel blij als zij deze gloednieuwe kleding krijgen.’ Het liefst zou hij willen dat alle arme gezinnen zo’n kledingpakket kunnen uitzoeken. ‘Maar dat is aan de gemeenten.’
Als het aan de Landgraafse wethouder Christian Wilbach (GBBL) ligt, zouden ook kinderen van de minima uit Landgraaf gratis kleding krijgen. Maar vooralsnog is daar geen meerderheid in de gemeenteraad voor, zegt Wilbach, die tevens voorzitter is van het bestuur van de intergemeentelijke sociale dienst. Wilbach vindt eigenlijk dat gemeenten niet de gaten moeten dichten die het Rijk laat vallen. ‘Als de mensen genoeg geld hadden om van te leven, dan zouden die gemeentelijke bijdragen helemaal niet nodig zijn.’
Daar is de Brunssumse wethouder Merle van Leusden (PvdA) het mee eens. ‘Brunssum kiest voor een ruimhartig beleid voor minima, omdat er in deze regio veel armoede is’, laat ze via haar woordvoerder weten. ‘Maar het blijft pleisters plakken als het Rijk mensen te weinig geld geeft.’ Van Leusden vindt daarbij de verschillen in armoedebeleid tussen de gemeenten onwenselijk. ‘Daar moet het Rijk wat aan doen.’
Ook op andere vlakken zijn minima uit Landgraaf kariger bedeeld dan die uit Brunssum. Minima uit beide gemeenten krijgen een bijdrage voor hun internetabonnement. Maar alleen Brunsummers krijgen bijvoorbeeld een gratis bibliotheekabonnement. Opvallender nog is het verschil in de bijdrage die de gemeente aan minima geeft op het eigen risico van de zorgverzekering: Brunssummers kunnen hiervoor 200 euro krijgen, minima uit Landgraaf ontvangen slechts 90 euro. ‘Eigenlijk is het bizar dat een gemeente een tegemoetkoming geeft voor zorgkosten’, zegt Wilbach. ‘Dat zou landelijk geregeld moeten zijn.’
De verschillen tussen de twee gemeenten zijn extra pijnlijk voor de doelgroep omdat de communicatie over de regeling via hun gemeenschappelijke sociale dienst gaat. ‘Dan zien bijstandsgerechtigden uit Landgraaf op de website dat de Brunsummers bijvoorbeeld aanzienlijk meer zorggeld terugkrijgen. Of ze vragen me: waarom is er geen gratis kleding voor mijn kind, terwijl ik in dezelfde situatie zit?’, zegt Monique van Rijt, een voormalig budgetconsulent die lid is van de cliëntenraad werk en inkomen van Landgraaf. ‘Ze vinden het oneerlijk, je krijgt het niet uitgelegd. Het zou ook niet moeten uitmaken waar je woont.’
Toch wilde geen van de benaderde bijstandsgerechtigden uit Landgraaf dit zelf aan de pers vertellen. ‘Mensen met een uitkering voelen zich vaak kwetsbaar’, zegt Van Rijt. ‘Ze zijn bang dat als ze kritisch zijn, dit consequenties kan hebben voor hun uitkering.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden