Op een avond in december 1972 wordt er aangebeld bij de familie McConville in een wooncomplex in het westen van Belfast. Jean McConville, sinds de dood van haar man eerder dat jaar in haar eentje verantwoordelijk voor de opvoeding van haar tien kinderen, loopt naar beneden. Voor de deur staat een groep mensen die zeggen dat ze Jean even willen spreken. Met een paar uur zal ze weer thuis zijn. ‘Let jij zolang op de kinderen’, zegt Jean tegen haar 16-jarige zoon terwijl ze naar een busje wordt gebracht.
Zo begint Say Nothing, het boek dat Patrick Radden Keefe een paar jaar geleden schreef over de Troubles in Noord-Ierland, en hoe dat land nog altijd een en al open zenuw is als het op de recente geschiedenis aankomt. Aan de hand van de verdwijning van Jean McConville, wier lichaam pas in 2003 werd teruggevonden, schreef Keefe over een samenleving waarin niet opgeloste moorden en verdwijningen hele wijken en families spleten, en waar de onafheid van het verleden in het heden als dikke mist in de straten hing.
Ik las Say Nothing een jaar geleden en was er enkele dagen helemaal vol van. Toch dacht ik er sindsdien niet vaak meer aan. Soms zag ik de rug van het boek in de kast, met de ogen van IRA-strijder Dolours Price die me van boven de titel aankeken, en vroeg ik me heel even af van wie die ogen toch waren en waar die hele Troubles ook alweer over gingen. Het meeste kwam stukje bij beetje terug toen ik dit weekend een Nieuwsuur-reportage zag over de aangekondigde amnestiewet voor misdaden die tijdens de Troubles zijn begaan. Als die wet er daadwerkelijk komt, zullen moorden zoals die op Jean McConville nooit officieel worden opgelost. Talloze mensen verliezen de hoop die ze gaande heeft gehouden, twijfel zal blijven gisten en de onderlinge verhoudingen van binnenuit uithollen – traag maar onherroepelijk.
Je wilt graag geloven dat het verleden een wezenlijk andere plek is dan het heden. Alsof de dingen niet altijd maar doorgaan, van gister naar vandaag naar morgen. Alsof de geschiedenis een geweldig boek is dat je gelezen hebt en waarvan je je soms afvraagt of het überhaupt sporen heeft nagelaten.
Bij de dood van maffiabaas Matteo Messina Denaro, afgelopen weekend, reisden verslaggevers naar het geboortedorp van de man die genoeg mensen vermoordde om een middelgrote begraafplaats te vullen. Daar, in Castelvetrano, trof de lokale omroep een oudere man op het terras. Hij wilde wel reageren. ‘Wat moet ik zeggen? Hij is dood, dus het is klaar.’
Zoals altijd op dit soort grote momenten krijgt opluchting kort de overhand. Dood, dus klaar. Afgelopen, dus voorbij. Vooruitkijken, schone lei, niet blijven emmeren. Het is een hardnekkige, menselijke behoefte die soms handig in je voordeel kan worden ingezet. Op verschillende politieke congressen in Nederland wilde men dit weekend het verleden weer eens dolgraag het verleden laten. Gebeurtenissen en uitspraken moesten ‘opnieuw bekeken worden’ en wie weet kon er wel een ‘streep onder wat is gebeurd’. Klinkt altijd aantrekkelijk en fris. Maar het is in de praktijk niet veel meer dan alle stof van de vloer in een kast vegen en, zonder acht te slaan op het laagje viezigheid op het dressoir en op de stofvlokken aan het plafond, ijzerenheinig vaststellen dat je huis nog nooit zo schoon is geweest.
[Hier de tekst overheen typen of plaatsen]
Over de auteur
Frank Heinen is schrijver en columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden