Eleonora Pucci (39) draagt een stofzuigertje op haar rug. Met de kleine slurf gaat de restaurator elke vierkante millimeter van Michelangelo’s marmeren David af. Oogkas, jukbeen, biceps, het kuiltje in zijn hals. Daarna aait ze nog eens met een kwastje over elk detail van het standbeeld, van zijn karakteristieke haarlokken tot aan zijn teennagels.
Elke twee maanden ondergaat het beroemdste beeld ter wereld deze behandeling, om het te ontdoen van stof. Soms praat ze ondertussen tegen David vanaf de steiger, vertelt Pucci na afloop van de schoonmaakbeurt. ‘Ik vraag me af wat hij zou denken als hij al die mensen kon zien die hier elke dag naar hem komen kijken.’
Over de auteur
Rosa van Gool is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan voor de Volkskrant. Zij woont in Rome.
En dat zijn er jaarlijks nogal wat. Volgens eigen cijfers ontving de Galleria dell’Accademia in Florence vorig jaar bijna 1,5 miljoen bezoekers. De meesten van hen komen speciaal voor het beeld van de bijbelse herder David, die op het punt staat de reus Goliath te doden. Michelangelo Buonarroti houwde hem tussen 1501 en 1504 uit een blok massief marmer.
Daarna bracht David ruim drie eeuwen buiten door, op het statige Piazza della Signoria in de stad. Halverwege de 19de eeuw begonnen kunstenaars en wetenschappers zich zorgen te maken over slijtage door blootstelling aan weer en wind. Florence liet speciaal voor David een museum ontwerpen, waar hij inmiddels al 150 jaar onder zijn koepel staat.
Daar heeft hij saaiere tijden gekend dan de afgelopen maanden. Zo haalde David dit voorjaar de Italiaanse voorpagina’s vanwege een rel die zich afspeelde in de VS, met in de hoofdrol zijn geslacht. Een schoolhoofd in Florida werd ontslagen nadat ouders zich hadden beklaagd omdat er een afbeelding van de naakte David was vertoond tijdens een les kunstgeschiedenis. Pornografie, zo luidde het oordeel van een boze moeder.
Museumdirecteur Cecilie Hollberg heeft er, terwijl restaurator Pucci druk bezig is om David van het stof te ontdoen, maar één woord voor. ‘Onwetendheid. Davids naaktheid heeft niets seksueels. Hij staat juist voor onschuld, zoals Adam en Eva naakt waren in het paradijs, voor de zondeval. En hij komt voort uit de Renaissance, toen de mens centraal kwam te staan en werd gevierd.’
Het Amerikaanse schoolhoofd kwam in april op uitnodiging van de directeur naar het museum; de burgemeester van Florence onthaalde haar als eregast. Maar ondanks het Florentijnse publiciteitsoffensief werd Davids naaktheid ook daarna nog niet overal begrepen. In mei wees de Glasgowse metro een reclameposter met zijn onderlijf erin af vanwege ‘ongepastheid’. Uiteindelijk was hij alleen vanaf boven de heup te zien in het Schotse openbaar vervoer.
Maar als het aan het museum ligt, is ook dat binnenkort niet meer mogelijk. De Italiaanse rechter in mei oordeelde in mei dat het gebruik van Davids afbeelding voor commerciële doeleinden verboden is. Directeur Hollberg is blij met de uitspraak. ‘David is een symbool van nationale trots’, zegt de Duitse directeur. ‘Wij willen zijn waardigheid beschermen.’
Zo begon het museum in juni een rechtszaak tegen Longchamp, omdat het modebedrijf een tas had gelanceerd met als print een foto van Davids kruis. De zaak is zeker niet kansloos, want vorige week won het museum al een soortgelijk proces tegen twee andere bedrijven.
‘Het werk is ernstig veranderd en vernederd voor publicitaire en commerciële doeleinden’, oordeelde de rechter in Florence over het gebruik van een levensgrote replica zonder toestemming van het museum. ‘Zo verlaagt men de enorme artistieke en culturele waarde van het kunstwerk.’
Mogen toeristenwinkeltjes voortaan nog wel hun fluorescerend groene David-replica’s of onderbroeken met zijn geslachtsdelen erop verkopen? Als het aan directeur Hollberg ligt niet. Maar een totaalverbod voelt in de tientallen winkels rondom het museum, waar David in Warhol-stijl of kauwgombellenblazend op linnen tasjes staat, nog ver weg.
Italiës trots is intussen bijna helemaal afgestoft. Eleonora Pucci inspecteert het marmer van zijn buik nog eens grondig, als een dermatoloog die op zoek is naar verdachte moedervlekken. Ze neemt tijdens elke schoonmaakbeurt van het gehele beeld foto’s, om te vergelijken met de vorige sessie en eventuele schade op te merken.
Het marmer dat Michelangelo gebruikte was niet van de hoogste kwaliteit en ook de jaren buiten hebben hun sporen nagelaten, legt Pucci uit. Maar David bevindt zich vandaag verder in prima staat. Op zijn kruin vond ze weliswaar een familie van kleine spinnetjes, maar die treft ze eigenlijk elke keer aan. Ze komen van boven en verschuilen zich graag in de kiertjes tussen Davids lokken.
Pucci restaureert niet alleen Michelangelo’s David, benadrukt ze. Alle kunstwerken van het museum zijn haar even lief. ‘Ik heb een diepe band met ze, alsof het mensen van vlees en bloed zijn.’
Dat geldt zeker voor David, die door het museum niet alleen wordt beschermd tegen stof en nieuwe preutsheid, maar nu ook wordt behoed voor commerciële uitbuiting. ‘Ons werk is qua toewijding te vergelijken met de zorg voor een dierbare.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden