Dat bleek dinsdagavond tijdens het debat in de Tweede Kamer. Daar werd voor het eerst gesproken over de hoofdrailnetconcessie, het nieuwe contract tussen de NS en het kabinet. Daarin krijgt het spoorbedrijf het recht om tarieven in de spits te verhogen en de prijzen van kaartjes daarbuiten te verlagen. Uit de plannen die tot nu toe bekend zijn geworden blijkt bijvoorbeeld dat een reis in de spits 5 euro duurder kan worden, maar ook net zo veel goedkoper daarbuiten.
De spitsheffing is een langgekoesterde wens van de NS, maar ligt bij reizigers zeer gevoelig. Ook politici zijn, mede met het oog op de naderende naderende verkiezingen, allerminst geneigd het plan te omarmen. Dat werd tijdens het debat dinsdagavond direct duidelijk. Alle aanwezige Kamerleden, op D66 na, verwezen het plan naar de prullenbak. ‘Mensen zitten niet voor hun lol in de trein’, aldus SP-Kamerlid Mahir Alkaya.
Over de auteur
Ashwant Nandram is economieverslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over de luchtvaart en spoorwegen. In 2020 won hij de journalistiekprijs de Tegel.
Ook CDA-woordvoerder Herman Krul noemde het een onzalig plan, ‘hoe laag het bedrag ook is, hoeveel dat eventueel ook oplevert buiten de spits’. D66 is niet per se tegenstander van een heffing, maar eist dat ‘ie enkel wordt ingevoerd als dat ook voor de weg gaat gelden.
Heijnen verdedigde de heffing. ‘Eerlijk gezegd was ik ook tegen het plan toen ik ervan hoorde. Maar toen ik me erin verdiepte, zag ik ook de kansen.’ De staatssecretaris benadrukte dat er geen extra budget is om meer spoor aan te leggen. Ook de aankoop van nieuwe treinen kost handen vol met geld. ‘Niets doen is geen aantrekkelijk perspectief voor de reiziger.’
In een poging het plan overeind te houden, toonde Heijnen zich toeschietelijk voor de wensen van de Kamer en strooide met beloftes. Zo stuurt ze de NS terug naar de tekentafel om met nieuwe voorstellen te komen. Daarbij moet ook gekeken worden naar de mogelijkheid om ‘kortingskaarten zoals gezins- of familie-abonnementen’ aan te bieden. Tevens moet de NS een ‘klimaatticket naar Duits en Oostenrijks model’ onderzoeken, hoewel onduidelijk is wat dat met spitsheffing te maken heeft.
Een externe instantie, zoals het Centraal Planbureau of de Algemene Rekenkamer, moet onderzoek gaat doen naar manieren om drukte in de spits te spreiden. Ook geeft Heijnen de Kamer een belangrijkere rol bij invoering van de spitsheffing. In het oorspronkelijke plan had zowel het kabinet als Tweede Kamer geen instemmingsrecht. Heijnen beloofde dat de Kamer over deze kwestie ‘het laatste woord’ krijgt.
De staatssecretaris was ook bereid andere heikele elementen in het contract te wijzigen. Een daarvan is de punctualiteit: het percentage reizigers dat niet meer dan 5 minuten vertraging heeft. In het verleden bleef de NS met gemak boven de zogenoemde bodemwaarde. Dat ligt voor een groot deel aan de meetmethode: alle trajecten werden op één hoop gegooid, waarna er een gemiddelde uitrolt. Maar onder dat gemiddelde gaan grote verschillen schuil. Heijnen zegde toe dat er een ‘uiterste ondergrens’ komt, waar elk traject aan moet voldoen.
De staatssecretaris wil de NS niet verplichten meer inzage te geven in de boekhouding. Het spoorbedrijf verdient niet alleen geld aan het rijden van treinen, maar ook met het exploiteren van stations. Zo haalt NS geld binnen met de verkoop van koffie en broodjes of de verhuur van winkelpanden op stations. Hoeveel NS daarmee verdient valt voor buitenstaanders niet te verifiëren, want de NS deelt geen winst- of verliescijfers per bedrijfsonderdeel. De staatssecretaris krijgt die inzage wel, volgens haar gaat het om bedrijfsvertrouwelijke informatie.
Over de spitsheffing wordt vermoedelijk pas in een van de komende weken gestemd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden