Dit zei ambtenaar Sander Veldhuizen dinsdag tegen de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening. Veldhuizen was als ambtenaar van het ministerie van Sociale Zaken tussen 2008 en 2019 betrokken bij meerdere onderzoeken naar het toeslagenstelsel en was daarom naar de verhoorzaal geroepen. De commissie wilde van hem weten of de politiek in die tijd iets deed met de aanbevelingen van de ambtenaren.
Weinig tot niets, luidde het oordeel van Veldhuizen. Terwijl er concrete voorstellen lagen. Zo herinnerde de ambtenaar zich nog dat uit het eerste onderzoek waaraan hij deelnam een ‘serieuze ontwerpfout’ in het toeslagenstelsel naar voren kwam, die moest worden hersteld.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever voor de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid. Hij werd in 2022 genomineerd voor de journalistieke prijs De Tegel.
Lees hier alles over de Tweede Kamerverkiezingen 2023.
Volgens Veldhuizen werd snel duidelijk dat een van de problemen was dat mensen hun financiële situatie van tevoren moesten doorgeven. Omdat op basis daarvan hun toeslagen werden bepaald, konden er hoge terugvorderingen volgen als die gegevens achteraf niet helemaal klopten. ‘Iedereen kan wel bedenken dat het tot heel veel sociaal leed leidt’, aldus Veldhuizen. Het advies was daarom om kinderopvangtoeslag direct uit te keren aan de opvanginstellingen om zo het proces bij ouders weg te halen en het risico op fraude weg te nemen.
Met het rapport gebeurde volgens de ambtenaar niets, onder meer omdat het kabinet Balkenende IV viel in die periode. In de jaren daarop kregen ambtenaren, onder wie ook Veldhuizen, van andere kabinetten vaker de opdracht om met rapporten over het toeslagenstelsel te komen, maar dat leidde niet tot nieuwe inzichten. ‘Sinds 2009 is er eigenlijk niet heel veel vernieuwends gebeurd’, zei de ambtenaar.
De vele rapporten met vergelijkbare conclusies ten spijt, kwam er geen echte verandering, vertelde Veldhuizen. De rapporten belandden ‘stuk voor stuk in de la’. Veldhuizen had iedere keer bij een formatie de hoop dat een volgend kabinet opvolging zou geven aan de adviezen. Dat het niet gebeurde ‘vind ik ergens moeilijk te verteren’, zei hij. ‘Iedere keer was het toch weer; we laten ambtenaren maar weer kijken wat de opties zijn’.
Volgens Veldhuizen was het doorschuifgedrag te verklaren doordat er ‘bij iedere grote wijziging ook risico’s zijn’. Na adviezen werd ook meerdere keren op mogelijke problemen gewezen door uitvoerders zoals de Belastingdienst. Bewindspersonen zouden een wijziging volgens de ambtenaar daarom liever overlaten aan een volgend kabinet.
Ook het huidige kabinet had als ambitie om het toeslagenstelsel af te schaffen omdat sommige mensen te maken krijgen met ‘hoge terugvorderingen’. Vooralsnog zijn er nog geen concrete stappen gezet. Een plan om de kinderopvangtoeslag te vervangen door kinderopvang gratis te maken, is op de lange baan geschoven.
Dat de tekortkomingen van het toeslagenstelsel in de praktijk ernstige gevolgen hadden, werd eerder op dinsdag al onderschreven door het verhaal dat Mohamed el Bali vertelde tegen de commissie. De eigenaar van een gastouderbureau werd in 2008 door de Belastingdienst ten onrechte van fraude verdacht, waarna een strijd volgde die tien jaar duurde.
El Bali maakte van dichtbij mee hoe ouders die bij hem klant waren soms hoge terugvorderingen kregen als hun financiële situatie iets anders uitpakte dan vooraf bekend. Hij zag hoe mensen soms hun huis onder de marktwaarde moesten verkopen om die terugvordering te betalen, of dat auto’s in beslag werden genomen.
Volgens El Bali werd na verloop van tijd duidelijk dat vooral mensen met een migratieachtergrond sneller van fraude werden beschuldigd. ‘Het was geen Fleur of Henk, maar Fatima en Achmed’, vertelde El Bali in de verhoorzaal. Het was moeilijk om hun onschuld te bewijzen, volgens hem, omdat de Belastingdienst een ‘schim’ was en bijvoorbeeld niet duidelijk maakte waarop verdenkingen waren gebaseerd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden