Met haar gouden medailles en snelle sprinttijden kan atleet Dafne Schippers nog lang goede sier maken nu ze op 31-jarige leeftijd vanwege chronische rugproblemen afscheid neemt. Maar wat haar werkelijk uitzonderlijk maakte? Ze deed iets wat niet voor mogelijk werd gehouden. Een blonde vrouw uit de Utrechtse wijk Oog in Al kon zich meten met de Amerikaanse en Jamaicaanse supersterren van de sprint.
Zo vanzelfsprekend als dat met de kennis van nu soms lijkt, zo onwaarschijnlijk was dat aan het begin van haar loopbaan. Toen ze op 16-jarige leeftijd als atletische talent werd ontdekt, kreeg Schippers de keuze van de Atletiekunie: sprint of zevenkamp. Het werd die laatste discipline, vanuit de gedachte dat de wereldtop op de sprint onhaalbaar was. De zevenkamp is beter aan te leren dan de sprint, zo hielden de trainers haar voor.
De keuze pakte niet verkeerd uit. Schippers blonk uit als zevenkamper, met een bronzen medaille op de WK van 2013 als hoogtepunt. Maar die prestatie was vooral te danken aan het onderdeel waarop ze in 2015 en 2017 wereldkampioen werd: haar ongehoord snelle 200 meter. Met haar toptijd van 21,63 stond ze lange tijd derde op de wereldranglijst aller tijden (nu zesde).
De switch naar de sprint maakte Schippers pas in 2014: ze stopte voorgoed met hordelopen, kogelstoten, speerwerpen, de 800 meter en het hoog- en verspringen. Het succes liet niet lang op zich wachten. Bij de EK in Zürich veroverde ze goud op de 100 en 200 meter. Ze was op slag het boegbeeld van de Europese atletiek: een verlegen voormalige schooljuf in opleiding, verre erfgenaam van de legendarische Fanny Blankers-Koen (viermaal olympisch goud in 1948).
Een jaar later klonk de vergelijking met Blankers-Koen nog vaker. Op de WK in Beijing pakte Schippers zilver op de 100 en goud op de 200 meter. Dat ging op een manier die ook buiten Nederland tot de verbeelding sprak. Na een relatief trage start bouwde ze langzaam op naar haar topsnelheid in de laatste meters, met pompende turbodijen en roffelende voeten en een pieksnelheid van bijna 40 kilometer per uur. Na haar tijden van 10,81 en 21,63 leek ze op weg de snelste vrouw ter wereld te worden.
Zelfs de Jamaicaanse olympisch en wereldkampioene Shelly-Ann Fraser-Pryce keek met nieuwe ogen naar de sprint. Lange tijd wisten alleen sprintsters uit het voormalige Oostblok zich te meten met Caribische en Amerikaanse vrouwen, doorgaans met behulp van verboden stimulerende middelen. Nu bleek een onbesmette atlete plotseling ook te beschikken over de sprintgenen die volgens een hardnekkig geloof binnen de atletiek voorbehouden waren aan zwarte atleten.
‘Ik geloof niet in een genetische achterstand van witte vrouwen’, oordeelde Fraser-Pryce. ‘Het komt allemaal aan op hard werken. Het is ook een kwestie van een atleet vinden die de vicieuze cirkel doorbreekt. Als zij hard loopt, weet ik zeker dat andere witte atletes zich zullen realiseren dat zoiets misschien ook voor hen is weggelegd.’
Achteraf gezien bleek Beijing het hoogtepunt van Schippers’ loopbaan. Zo snel als ze daar liep op 23-jarige leeftijd, zou ze nooit meer zijn. De Olympische Spelen van Rio de Janeiro, in 2016, eindigden vanwege de hoge verwachtingen in een deceptie. Enkele dagen voor de 100 meter liep ze plotseling een liesblessure op. Ze moest genoegen nemen met een vijfde plaats. Ook de 200 meter werd niet wat zij ervan had gehoopt: zilver. Het was de eerste Nederlandse atletiekmedaille in 24 jaar, maar Schippers smeet uit frustratie en woede haar spikes tegen de grond.
Na de Spelen nam ze de belangrijkste beslissing uit haar loopbaan, met fatale gevolgen. Ze ging weg bij Bart Bennema, de coach achter al haar successen, en sloot zich aan bij de internationale sprintgroep van de Amerikaanse trainer Rana Reider. Die probeerde haar te veranderen in een sprinter naar Amerikaans model. Ze deed meer krachttraining, met de bedoeling blessures uit te sluiten en haar relatief trage start te verbeteren. Dat pakte niet goed uit. Schippers werd zo gespierd dat ze in de supermarkt voor bodybuilder werd aangezien. Haar start verbeterde niet en, erger nog, haar fameuze eindschot raakte zoek.
Hoewel ze haar wereldtitel 200 meter in 2017 prolongeerde, kon dat de problemen nauwelijks verbloemen. Ze keerde terug naar Bennema, maar ook dat hielp niet. Haar lichaam werkte niet meer zoals voorheen. Schippers kreeg steeds meer last van haar rug. Waar de natuurlijke stijfheid van haar ruggengraat aanvankelijk werd aangevoerd als mogelijke verklaring voor haar ongewone snelheid, zorgden versleten wervels nu voor chronische pijn.
De slijtage kwam tenminste voor een deel voort uit overbelasting: Schippers was lange tijd de hardst werkende vrouw op de sprint. Uit data van World Athletics, in 2021 geanalyseerd door de Volkskrant, bleek dat geen enkele vrouw in het voorgaande decennium meer wedstrijden had gelopen, op meer disciplines, tijdens meer toernooien. Ze liep veel meer dan concurrenten als Fraser-Pryce, die afgelopen WK als 36-jarige moeder nog brons pakte op de 100 meter.
Een verantwoordelijke voor dat ongewoon drukke programma bleek moeilijk aan te wijzen. Iedereen profiteerde van Schippers’ uitzonderlijke talent: veeleisende sponsors als Nike, de Atletiekunie in het streven naar medailles, en zijzelf natuurlijk. Op haar hoogtepunt kon ze startgelden tot 50 duizend euro bedingen met een optreden van 11 seconden.
De prijs die Schippers heeft moeten betalen voor de overbelasting is hoog. Ze heeft inmiddels langer moeten vechten tegen rugklachten dan ze aan de wereldtop heeft gestaan. Maar wat ze nalaat liegt er niet om: in haar beste races liet Schippers liet het onmogelijke vanzelfsprekend lijken. Die gave is zelfs onder kampioenen zeldzaam.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden