N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Werelderfgoed
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevat meningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groep redacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer een handvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Wie in de huiskamer van Eise Eisinga in Franeker staat, kan niet anders dan zich verwonderen. Bewonderen. Zijn planetarium, tussen 1774 en 1781 gebouwd, is zo nauwkeurig dat de planeetposities op het helblauwe plafond nog altijd kloppen.
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevat meningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groep redacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer een handvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Eisinga maakte een planetarium, een eeuwigdurende kalender, een ronddraaiende sterrenkaart en een lunarium in één. 242 jaar nadat hij zijn huis voor het eerst voor het publiek opende, geeft hij de bezoeker nog altijd een idee van de nietigheid van het heelal.
Boven op zolder, bereikbaar via een kleine steile trap, lopen de enorme eikenhouten raderen die het kunstwerk beneden aandrijven. Tienduizenden met de hand gesmede ijzeren spijkers, een slingerklok met negen gewichten. Langzaam tikt de tijd er voorbij. Denkwerk en ambacht verenigd onder de balken.
Bovenal toont Eisinga nog altijd het belang van nieuwsgierigheid, de wil om te zoeken naar feiten en antwoorden. De wolkammer – astronomie was zijn hobby – ontkrachtte een complottheorie uit zijn tijd; hij liet zien dat de aarde niet uit zijn baan geslingerd zou worden, en zou vergaan door de hitte van de zon.
Dat het Franeker planetarium deze week werd toegevoegd aan de Werelderfgoedlijst van Unesco is meer dan terecht. Dit is het culturele erfgoed waar Nederland trots op mag zijn, en inderdaad onvervangbaar.
Zoals ook andere Nederlandse toevoegingen een toonbeeld zijn van vernuft: de Nieuwe Hollandse Waterlinie (toegevoegd in 2021) en de Stelling van Amsterdam (1996), de droogmakerij De Beemster (1999), de molens van Kinderdijk (1997), Schokland en de Noordoostpolder (1995). Of model staan voor het vooruitgangsdenken, voor vernieuwing: de Koloniën van Weldadigheid in Drenthe (2021), het Rietveld Schröderhuis in Utrecht (2000).
Wat zou over 50, over 100, over 242 jaar kunnen worden toegevoegd aan de Werelderfgoedlijst? Innovatie en nieuwsgierigheid zijn gelukkig nog te vinden in Nederland. Wetenschappers die echt willen weten hoe iets zit, onderzoekers en hobbyisten die 21ste-eeuwse problemen proberen op te lossen. En daarbij de kunstwerken van de toekomst creëren.
Het is in dat licht betreurenswaardig dat vorige week tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen het idee opkwam bij de VVD om het fonds dat bedoeld is om innovatie aan te moedigen en te subsidiëren, het Nationaal Groeifonds, te gebruiken om een verhoging van de benzine- en dieselaccijnzen tegen te gaan. De 1,2 miljard die daarvoor nodig is, zou „indien nodig” uit het Groeifonds kunnen komen. Recentelijk is er al 140 miljoen euro uit het fonds gehaald om de Westerscheldetunnel tolvrij te maken. Dat had allang moeten gebeuren – maar niet ten koste van deze pot.
De keur aan innovatieve projecten, die allemaal lange termijn zijn en niet zo makkelijk op een andere manier gefinancierd kunnen worden, spreekt juist zo tot de verbeelding. Neem de aanleg van de Einstein Telescope, die diep onder de grond van Zuid-Limburg zwaartekrachtsgolven moet gaan meten. „Een nieuw zintuig”, noemde de directeur van het Nationaal instituut voor subatomaire fysica de telescoop. „We gaan zaken observeren en ontdekken waar we het bestaan nog niet van vermoeden.” Werelderfgoed is het nog lang niet. Maar de droom van vernieuwing is er al wel.
Dáar draait innovatie natuurlijk ook om. Om dromers met lef en wilde ondernemers. Die net zoals Eisinga met een bevlogen idee en doorzettingsvermogen groots zullen worden.
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC