De Wandsworth gevangenis in Londen is een van de grootste gevangenissen in Europa. In 1851 gebouwd voor maximaal duizend gedetineerden, maar op dit moment zitten er tussen de 1.300 en 1.500 mannen vast. De Nederlandse schrijver en theatermaker Nic Bruckman werkte er elf maanden als cipier, ter voorbereiding op de monoloog Vast, die deze week in première gaat in Theater Bellevue in Amsterdam.
Bruckman, de meeste tijd woonachtig in Londen, solliciteerde, doorliep een korte selectieprocedure en werd aangenomen. Niemand wist dat hij er voornamelijk was om te observeren en te schrijven. Bruckman schreef eerder Kogelvis (over seriemoordenaar Jeffrey Dahmer) en Bleeding Love (over de Groninger hiv-zaak, waarbij meerdere slachtoffers bewust met hiv werden besmet). Vast maakt hij samen met regisseur Anne Maike Mertens van Nineties en dramaturg Han van Wieringen.
Over de auteur
Hein Janssen schrijft sinds 1987 voor de Volkskrant over theater en richt zich vooral op toneel en musical.
‘Als iemand een verkrachter of moordenaar is, dan snap ik dat je als samenleving mensen moet opsluiten om jezelf te beschermen. Maar dan heb je nog wel de plicht voortdurend te onderzoeken of diegene nog steeds een bedreiging vormt. Zo niet, dan moet hij worden vrijgelaten.’ Aldus Bruckman, die vanuit die gedachte Vast schreef, maar ook vanuit zijn fascinatie voor mannen die opgesloten zijn, de seksuele geladenheid in zo’n isolement, het geweld ook. Hij verwijst in die zin naar de Franse schrijver Jean Genet en de film Kiss of the Spiderwoman.
Bruckman: ‘Ik wilde me verdiepen in wat opsluiting doet met mensen. Tijdens de research zag ik de vacature voor cipier, ik werd nieuwsgierig en meldde me aan. Tijdens de selectie word je onderworpen aan een uitgebreide persoonlijkheidstest, en ze onderzoeken ook wat je zoal op sociale media doet. Ik deed dit in de eerste plaats om een stuk te schrijven, maar ook uit oprechte interesse in hoe er wordt omgegaan met mensen die vaak het zwakst staan in de samenleving. En dat op een moment in hun leven dat waarschijnlijk het zwaarst is, namelijk in gevangenschap.’
Bruckman werkte in ploegendienst, in een vleugel van de gevangenis waar zowel lichte als zware gedetineerden zaten – geweldsdelicten, seksuele delicten, drugscriminelen. ‘Ik vond het niet deprimerend, maar wel verwarrend, en bedreigend soms. Zeker met de collega-cipiers moet je achter die gesloten deuren toch een goede, gezellige werksfeer zien te creëren.’
De gedetineerden mogen een deel van de dag hun cel uit. Juist dat waren de momenten waarop Bruckman nader in contact kwam met de mannen, en hun gedrag kon observeren. Bruckman: ‘Het is en blijft een complexe band die je met de gevangenen hebt. De meesten blijven achterdochtig, ze gaan ervanuit dat je als bewaker niet het beste met ze voor hebt. Als iemand een hoog risico op zelfdoding of automutilatie heeft, moeten ze 24 uur per dag in een cel blijven en geobserveerd worden. Dan ontstaan soms diepere gesprekken, vaak ook over het leven buiten de gevangenis. Echte vriendschappen? Nee, dat was niet per se een behoefte, en het is ook niet volgens het protocol.’
Tijdens zijn werk zag hij veel agressie, en hij merkte dat het een manier is waarop ze onderling communiceren. Bruckman: ‘Geweld binnen de groep is eigenlijk in alles een antwoord, er wordt veel gestoeid, soms op het agressieve af. Ze proberen het ook bij de cipiers, dan pakken ze je ineens bij je been, maar daar hebben wij een goede training voor gehad.’
Tijdens de elf maanden die Bruckman in Wandsworth werkte, is hij Vast gaan schrijven. Regelmatig had hij contact met Mertens en Van Wieringen over de vorderingen. Bruckman: ‘Na elf maanden ben ik weggegaan vanwege een iets te agressieve man. Hij had veel schulden, er wordt daar intern veel verhandeld, en hij werd steeds bozer, ook op mij. Op een gegeven moment bedreigde hij me met een van een tandenborstel en scheermesjes gemaakt mesje, waarmee je een lap huid zou kunnen afsnijden. Gelukkig was er snel een collega bij en werd hij overgeplaatst. Maar toen ik hem vrij snel daarna weer zag lopen, ben ik gestopt.’
Vast, gespeeld door acteur Yannick Noomen, spitst zich toe op de relatie tussen een cipier en een gevangene en schetst intussen de sfeer in die afgesloten gemeenschap. Het is niet Bruckmans bedoeling hiermee een maatschappelijk statement af te leveren over misdaad en straf. ‘Ik wil wel graag dat er meer wordt nagedacht over de vraag of we beter af zijn door steeds meer mensen in een gevangenis op te sluiten. Is er een vorm van boetedoening te bedenken die niet per se altijd eindigt met een jarenlang isolement?’
Vast van Nineties en Bruckman Projecten, als lunchvoorstelling in Theater Bellevue Amsterdam, 27/9 t/m 22/10 . Vanaf 26/10 tournee.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden