Dat blijkt uit de uitwerking van het plan dat NS-baas Wouter Koolmees maandag deelde met de Tweede Kamer. Het was zijn laatste poging om de politiek te overtuigen van een spitsheffing. Het verhogen van de reistarieven in de spits is een langgekoesterde wens van het spoorbedrijf, maar ligt bij reizigers zeer gevoelig. Met de naderende verkiezingen slinken de kansen voor invoering met de dag.
Desalniettemin deed Koolmees een poging de politici te overtuigen. Dat deed hij tijdens een bijeenkomst waarin hij een toelichting gaf op de hoofdrailnetconcessie, het nieuwe contract tussen de NS en het kabinet. Daarin staat onder welke voorwaarden het bedrijf van 2025 tot en met 2033 met de treinen mag rijden.
Over de auteur
Ashwant Nandram is economieverslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over de luchtvaart en spoorwegen. In 2020 won hij de journalistiekprijs de Tegel.
Het wordt steeds drukker in de trein, zei Koolmees. Om die reizigersaantallen op te vangen, is een spitsheffing noodzakelijk. Anders wordt de trein niet alleen ‘steeds drukker, maar ook steeds duurder’, hield hij zijn toehoorders voor. De hogere kosten zullen immers worden vertaald in duurdere treinkaartjes. ‘We moeten mensen echt prikkelen om buiten de spits te reizen.’
Om zijn oproep kracht bij te zetten, deelde hij resultaten uit een recent onderzoek van de NS. Daaruit blijkt dat een grote meerderheid van de reizen, 80 procent, goedkoper wordt. 12 procent wordt duurder, maar daarvan wordt de prijs betaald door bijvoorbeeld de werkgever. De resterende 8 procent van de reizen wordt ook duurder maar kan door reizigers nergens op worden afgewenteld. Dat zijn reizen die veelal worden gemaakt door werkenden, en voor de rest mantelzorgers, studenten en scholieren. Voor hen zegt Koolmees een oplossing te willen zoeken, bijvoorbeeld door het aanbieden van kortingskaarten.
Koolmees gaf maandag ook voor het eerst een inkijkje in de de werking van zo’n spitsheffing, die de NS in 2026 hoopt in te kunnen voeren. Reistarieven zijn nu over de hele dag hetzelfde en slechts gebaseerd op afstand. De systematiek achter de spitsheffing is vele malen complexer. Zo hangt de prijs van een treinkaartje dan af van de dag waarop je reist – dinsdag en donderdag zijn duurder dan maandag en woensdag – en de stations die je aandoet. Ook verschillen de tarieven binnen de spits.
De meest bereisde trajecten zullen op het allerdrukste moment zo’n 3 tot 4 euro duurder worden ten opzichte van een regulier tariefsysteem. Dat blijkt uit berekeningen van deze krant. Tegelijkertijd wordt dezelfde rit buiten de spits ook in bijna alle gevallen minstens net zo veel goedkoper. Dat betekent bijvoorbeeld dat een enkeltje Eindhoven-Utrecht op het duurste moment 3,20 euro duurder wordt. Buiten de spits wordt het 4,90 euro goedkoper.
Ook op één ochtend kunnen de tarieven fluctueren. Wie dinsdagochtend de trein pakt vanuit Amersfoort naar Den Haag, is bij aankomst om 8.15 uur een euro meer kwijt dan wie de trein een half uur eerder of later pakt. Wie na 9 uur vertrekt, bespaart in vergelijking met de piek ruim 8 euro.
De NS-president-directeur is overigens niet de enige die voorstander is van een spitsheffing. Ook John Voppen, die als directeur van spoorbeheerder ProRail maandag ook was uitgenodigd in de Kamer, onderstreepte de drukte op het spoor. ProRail trekt volgens Voppen alles uit de kast om de capaciteit op te krikken. Bijvoorbeeld door investeringen in de infrastructuur en gebruik van technieken om treinen dichter op elkaar te laten rijden. Toch is ook ‘belangrijk dat we een vorm van vraagsturing toepassen’, aldus Voppen.
Desalniettemin is de kans levensgroot dat de spitsheffing niet door de Kamer komt. Meerdere Kamerleden toonden zich maandag opnieuw uiterst kritisch. Of de Kamer vlak voor de verkiezingen voor zo’n impopulaire maatregel zal stemmen, blijkt dinsdagavond. Dan debatteert de Tweede Kamer over de spitsheffing en andere elementen uit de concessie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden