Hendrik Marsman schreef in 1936 vanuit Zuid-Frankrijk een beroemd gedicht over het Nederlandse landschap. 'Herinnering aan Holland' begint als volgt:
"Denkend aan Holland zie ik brede rivieren traag door oneindig laagland gaan, rijen ondenkbaar ijle populieren als hoge pluimen aan de einder staan."
Het onderstreept wat de meest kenmerkende boom van Nederland is: de populier. Maar wélke eigenlijk?
De torenhoge boom die eigenlijk langs de Nederlandse rivieren hoort te staan, is de zwarte populier. Maar deze tot 40 meter hoge oerpopulier is een zeldzaamheid geworden.
Wat is dan de boom die we tegenwoordig overal als lange rijen aan de horizon zien staan? Dat blijkt de 'Canadapopulier'. De naam verraadt al dat die niet inheems is. Het is zelfs nérgens een 'wilde boom', ook niet in Canada. De Canadapopulier is een kruising tussen de inheemse zwarte 'oerpopulier' en een Noord-Amerikaanse soort.
Zoals veel kruisingen is de Canadapopulier grotendeels onvruchtbaar. De grootschalige verspreiding komt door aanplant van stekken van steeds dezelfde boom. Dat betekent ook dat de genetische variatie in de soort heel klein is.
En die smalle genetische variatie is een risico. Momenteel zijn de meeste populieren gezond, maar we weten van andere soorten dat het mis kan gaan. Zo worden iepen en essen bedreigd door schimmelplagen. Hoe kleiner de genetische variatie, hoe groter het risico dat zo'n plaag in één klap álle bomen van een soort aantast.
Het is een van de redenen waardoor de laatste restjes wilde bomen in Nederland op extra aandacht kunnen rekenen. Staatsbosbeheer probeert de zaden veilig te stellen en op te kweken, zodat deze bedreigde bomen ook via nieuwe aanplant kunnen terugkeren.
En langzaamaan is er ook aandacht voor betere bescherming van die laatste wilde bomen zelf, die vaak als kleine plukjes onopgemerkt in het landschap staan. Die bomen zouden we ook moeten zien als cultureel erfgoed, zei bomenexpert Bert Maes eerder tegen NU.nl.
En daar geeft de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed gehoor aan. Samen met bomenexperts als Maes en Lodewijk van Kemenade heeft de rijksdienst per provincie een lijst van aandachtssoorten opgesteld, die maandag is gepubliceerd.
Van Kemenade is bezorgd om de bossenstrategie van de overheid. Om mee te helpen de CO2-uitstoot te verlagen, moet Nederland in 2030 10 procent meer bos hebben. Daarbij worden niet alleen nog steeds grote aantallen bomen van andere herkomst geplant, ook verrijzen die plukjes nieuw bos vaak tegen bestaande boskernen aan.
Dat is een bedreiging voor unieke soorten van bosranden, zegt Van Kemenade: struiken en kleine boompjes die wat meer licht nodig hebben. Ze vormen de 'mantel' rondom bossen, en kunnen niet gedijen in een gesloten donker bos.
Dat geldt bijvoorbeeld voor de wilde peer. Alle supermarktsoorten stammen er van af, maar in Nederland is de oerversie bijna uitgestorven. Alleen bij Winterswijk staat nog een klein groepje. Van Kemenade adviseert om nieuwe aanplant niet direct te laten aansluiten op zulke ecologisch en cultuurhistorisch waardevolle boskernen.
Landschap Overijssel is een van de eerste provinciale natuurbeheerders die de handschoen heeft opgepakt. Alle natuurterreinen worden er nauwkeurig nageplozen, op zoek naar overgebleven oeroude boskernen. En naar bedreigde wilde soorten, die mogelijk extra bescherming nodig hebben. Van Kemenade is een van de adviseurs van het project.
Als je ergens een forse dennenappel ziet liggen, is dat een herinnering dat je ook te laat in actie kunt komen. Die dennenappels vallen van de grove den af. Dat is samen met de taxus en jeneverbes een van de drie inheemse naaldbomen van Nederland.
Maar alle grove dennen die nu de Nederlandse bossen vormen, stammen af van aanplant afkomstig uit andere landen. De vermoedelijk laatste wilde grove den van Nederland was de 'duizendjarige den' bij de Veluwse plaats Wolfheze. In 2006 viel de 22 meter hoge boom om, en stierf de "Nederlandse wilde den" officieel uit.
Source: Nu.nl algemeen