Met deze ingrijpende aanbevelingen komen de leden van het Adviescollege Publieke Omroep in het onderzoeksrapport Eenheid in Veelzijdigheid. Het rapport noemt de omroep niet bij naam, maar een paar van de belangrijkste adviezen lijken bedoeld om te voorkomen dat een omroep als Ongehoord Nederland (ON) in de toekomst nog tot het bestel wordt toegelaten. Vanwege het stelselmatig overtreden van de journalistieke code van de publieke omroep NPO, heeft het bestuur ervan het kabinet gevraagd ON uit het bestel te zetten.
Het Adviescollege Publieke Omroep, onder voorzitterschap van Pieter van Geel, werd vorig jaar september in het leven geroepen om te adviseren over toelatings- en verantwoordingscriteria voor de publieke omroep. Dat uitgangspunt werd gaandeweg verbreed: ook de kwaliteit van het ‘bestuurssysteem’ in Hilversum werd tegen het licht gehouden. Hoe lopen de lijnen, wie heeft welke beslissingsbevoegdheid, en hoe zou dat allemaal beter kunnen?
Over de auteurs
Gijs Beukers is mediaredacteur bij de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken. Hassan Bahara is media- en cultuurredacteur van de Volkskrant. Daarvoor schreef hij over (online)radicalisering.
In het Haagse cultuurcentrum Amare overhandigde het college zijn het onderzoeksrapport maandagmiddag aan demissionair staatssecretaris voor Cultuur en Media Gunay Uslu (D66). De adviezen zouden per 1 januari 2028 ingaan, mochten ze worden opgenomen in een nieuwe Mediawet.De belangrijkste adviezen op een rij.
De heetste aardappel in Hilversum op dit moment is ON. Het afgelopen jaar kreeg de rechts-populistische omroep vanwege het verspreiden van desinformatie drie geldboetes opgelegd door de Nederlandse Publieke Omroep (NPO), de overkoepelende organisatie die de gelden en uitzendtijden over individuele omroepen verdeelt. Afgelopen april was voor de NPO de maat vol en verzocht het staatssecretaris Uslu om ON uit het publiek bestel te zetten.
Uslu lijkt allesbehalve gelukkig met die taak. Bij het radioprogramma Kunststof zei ze dat ze het ‘verschrikkelijk’ vindt om als politiek bestuurder een oordeel te vellen over ‘de vrijheid van meningsuiting’ van een omroep. Toch is het nu aan haar om zich voor december uit te spreken over ON.
Om dit heen en weer geschuif van verantwoordelijkheid over het lot van een omroep in de toekomst te voorkomen, stelt de commissie de oprichting voor van een Autoriteit Publieke Media (APM). Dit orgaan moet zelfstandig kunnen beslissen welke omroepen toe- of uittreden.
‘Creëer de mogelijkheid om een omroeperkenning tussentijds in te trekken in gevallen waarbij het gedrag van een omroep het gezag of het functioneren van de publieke omroep als instituut ernstig schaadt of in gevaar brengt’, zo luidt de aanbeveling.
Daarnaast adviseert de commissie nog een andere horde om het kaf van het koren te scheiden. Aspirant-omroepen moeten eerst een ‘portfoliofase’ van twee jaar aangaan waarin ze laten zien dat ze de nodige kwaliteit in huis hebben, en de waarden van het publiek bestel onderschrijven.
De oprichting van een APM zou slecht nieuws betekenen voor het Commissariaat voor de Media. Deze organisatie, die audiovisuele media aan de Mediawet moet houden, zou in een wereld met een APM overbodig zijn en ophouden te bestaan. Er kunnen niet twee sheriffs zijn die toezien op de naleving van de Mediawet.
In beginsel is de NPO er voor de verdeling van gelden en uitzendtijden onder de omroepen. Aan hen is het vervolgens om met die middelen het aanbod te verzorgen. Dat moet van de Mediawet gevarieerd zijn, een hoge kwaliteit hebben en alle groepen in de samenleving bedienen.
Soms treden er echter ‘blinde vlekken’ op en mist er een bepaald aanbod vanuit de omroepen. In die gevallen zocht de NPO wel eens rechtstreeks contact met externe producenten om in dat aanbod te voorzien. Deze programma’s werden vervolgens bij een omroep ondergebracht. Omroepen konden zich hierdoor gepasseerd voelen.
Volgens de Adviescommissie is dat onwenselijk. De NPO moet niet tegelijkertijd bestuurlijke en inhoudelijke zeggenschap over het publieke bestel hebben.
‘Haal de mogelijkheid voor externe productiehuizen om een idee in eerste instantie te pitchen bij de NPO uit de Mediawet en laat externe producenten hun ideeën voor media aanbod alleen bij omroepverenigingen pitchen’, schrijft de Adviescommissie.
Op dit moment is de publieke omroep een omvangrijk eilandenrijk, met tal van kleine en grote omroepen (dertien in totaal), met ieder een bestuursvoorzitter die zijn eigen zaak moet bepleiten bij het NPO-bestuur.
De commissie-Van Geel stelt voor om dit kluwen aan omroepen om te vormen tot een nieuw stelsel met zes ‘dragende omroepen’. Daaronder, als een soort deelredacties, hangen de kleinere omroepen. In dit stelsel rust de uiteindelijke bestuurlijke en organisatorische verantwoordelijkheid in Hilversum bij de zes dragende omroepen en de NPO.
BNNVara zou bijvoorbeeld een van de zes dragende omroepen kunnen worden, en het kleinere Omroep Zwart zou daar als zogeheten ‘omroepredactie’ bij kunnen aanhaken. Alle bestuurlijke rompslomp – de overleggen met de NPO over zendtijd, financiën – laat Omroep Zwart over aan BNNVara. Het voordeel voor Omroep Zwart: het kan meer manuren steken in de eigen inhoudelijke profilering. Het voordeel voor de NPO en de dragende omroepen: er zijn minder kapiteins op het schip, wat ten goede komt aan de bestuur en beheersbaarheid van de omroepwereld.
Op dit moment zijn er zes omroepen die qua grootte (minstens 150 duizend leden) in aanmerking komen voor de status van dragende omroep: Avrotros, BNNVara, KRO-NCRV, Omroep MAX-WNL, EO en VPRO-HUMAN.
Aan de kleinere omroepen is het om op basis van ‘affiniteit’ aansluiting te vinden bij een van deze dragende omroepen. Wel adviseert de commissie een stok achter de deur: als de omroepen er niet uitkomen, dan moeten er gedwongen fusies volgen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden