Nooit had Giorgia Meloni haar handen voller dan de komende maanden. Want terwijl op het internationale toneel opluchting overheerst, omdat Meloni na een jaar samenwerken vooral pragmatisch is gebleken, wachten haar kiezers nog altijd op gedane beloftes. Hoe staat de Italiaanse regering er een jaar na de verkiezingswinst voor op drie belangrijke dossiers?
De begrotingswet is in Italië altijd een moeizame puzzel, zo ook dit jaar. Na de zomer bleek er vanwege teleurstellende groeicijfers pijnlijk weinig ruimte voor de belastingverlaging waarmee premier Meloni en coalitiepartner Matteo Salvini (Lega) vorige zomer kiezers probeerden te verleiden. ‘Deze begrotingswet is de eerste echte test’, zegt politicoloog Daniele Albertazzi, hoogleraar aan de Universiteit van Surrey. ‘Vorig jaar was de begroting af toen Meloni begon, ze kreeg die cadeau van haar voorganger Mario Draghi.’
Over de auteur
Rosa van Gool is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan voor de Volkskrant. Ze woont in Rome.
Lega-minister van Financiën Giancarlo Giorgetti, die onder Draghi dezelfde post bekleedde, waarschuwt er in de media al enkele weken voor dat de regering zich weinig fiscale cadeautjes kan permitteren. ‘We moeten verstandige fiscale politiek bedrijven.’ Hij wijst erop dat Italië, met zijn hoge staatsschuld, vanwege gestegen rentes 14 à 15 miljard minder te besteden heeft dan eerdere jaren.
Het is een boodschap waar Matteo Salvini, Giorgetti’s partijleider en interne rivaal, niet blij mee is – des te meer omdat zijn belofte over hogere pensioenen ook al in het water dreigt te vallen. Ook Meloni hoopt nog altijd ergens geld vandaan te toveren om de beloofde belastingverlaging in elk geval voor één jaar te kunnen waarmaken.
In de Italiaanse media duiken inmiddels alweer bezorgde berichten op over de zogeheten spread, het Italiaans-Duitse renteverschil, dat geldt als graadmeter voor het vertrouwen van de markten in de Italiaanse staatsfinanciën. De spread is sinds het gesteggel over de begrotingswet begon inderdaad wat gestegen. Toch ligt hij nog altijd veel lager dan vlak na Meloni’s verkiezingswinst vorig jaar, dus er is tot nu toe weinig reden tot paniek. Volgens Giorgetti dobberde de begrotingswet afgelopen week nog ‘op open zee’. Half oktober moet hij klaar zijn, zodat de hoofdlijnen naar de Europese Commissie kunnen worden gestuurd.
Het is pas iets meer dan een jaar geleden dat Meloni tijdens de campagne trots stelde dat de EU zich terecht zorgen maakte over haar opmars, omdat onder haar bewind ‘het feest voorbij zou zijn’. Van die stoere toon is weinig over. Integendeel: de afgelopen twaalf maanden omarmde Meloni Brussel juist behoorlijk innig.
De premier is ervan doordrongen dat ze de goodwill van de EU nodig heeft om het geld van het coronasteunfonds binnen te halen, benadrukt Albertazzi. Hoewel Meloni de ingewikkeldste hervormingen, waar Draghi uiteindelijk over struikelde, nog altijd voor zich uitschuift, heeft de regering – met wat uitstel hier en daar – de meeste Brusselse deadlines gehaald.
Wat steun aan Oekraïne betreft is Meloni’s beleid, zoals ze tijdens de campagne al aankondigde, een voortzetting van dat van de vorige regering. In de eerste maanden leidde dat tot botsingen met coalitiepartner Silvio Berlusconi, die zichzelf tot aan zijn dood in juni als goede vriend van Vladimir Poetin beschouwde. Met het verslechteren van Berlusconi’s gezondheid, verstomde ook het interne geruzie over Rusland.
Het dossier waarop Meloni zich in de oppositie altijd profileerde – het tegengaan van irreguliere migratie – lijkt als premier haar achilleshiel te worden. Italië beleefde in augustus de drukste migratiemaand in jaren. Ook in september kwamen er een ongekende aantallen bootjes uit Noord-Afrika aan op Lampedusa.
De door Meloni aangekondigde ‘zeeblokkade’ kan inmiddels definitief worden verwezen naar het rijk der campagnefabelen. ‘Het is vooral een communicatiestrategie’, aldus Albertazzi. ‘Om het echt te doen, zou ze internationale wetten moeten breken en daartoe is ze niet bereid.’
Meloni blijkt dus net zo machteloos tegenover het fenomeen van illegale migratie te staan als haar voorgangers. Het principeakkoord met Tunesië, gesloten in het bijzijn van Ursula von der Leyen en Mark Rutte, blijkt tot nu toe ook geen oplossing. De bootjes uit Tunesië blijven komen, dus vermoedelijk biedt alleen de kalender binnenkort soelaas: als het weer op zee verslechtert, neemt het aantal aankomsten altijd (tijdelijk) af.
Meloni mag zich intussen gelukkig prijzen met het feit dat Elly Schlein, leider van de grootste oppositiepartij Partito Democratico (centrumlinks), vrijwel onzichtbaar is. Zelfs tijdens de crisis op Lampedusa, een uitgelezen kans om de regering op haar zelfverkozen thema te bekritiseren, schitterde Schlein door afwezigheid.
De bedreiging voor Meloni komt nog eerder uit eigen gelederen, van Salvini, die alvast warmdraait om haar in de aanloop naar de Europese verkiezingen rechts in te halen. Zo sprak hij na de vele aankomsten op Lampedusa van ‘een daad van oorlog’, waarachter volgens de vicepremier ‘regie’ schuilging. In het verleden flirtte ook Meloni met zulke complottheorieën, maar als premier met een internationale reputatie kan ze zich dat niet meer permitteren.
Een jaar na haar verkiezing tot premier mag Giorgia Meloni dan weinig verkiezingsbeloftes hebben ingelost, toch blijven kiezers haar vooralsnog trouw. Haar partij Fratelli d’Italia staat zelfs hoger in de peilingen (rond de 29 procent) dan bij de verkiezingen (26 procent).
Tegelijkertijd daalde het vertrouwen in de regering als geheel de afgelopen maanden wel. Deze herfst moet blijken hoeveel geduld Italië, waar de politieke stemming snel kan omslaan en een regering gemiddeld veertien maanden standhoudt, nog heeft met Meloni. Zolang ze de begrotingswet veilig in de haven weet te brengen en een aansprekend alternatief ontbreekt, hoeft ze zich weinig zorgen te maken.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden