Dat blijkt uit een grootschalig onderzoek waarop socioloog Daniël van Wijk maandag promoveert aan de Rijksuniversiteit Groningen. Van Wijk bekeek aan de hand van gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek in hoeverre de werksituatie, het inkomen en type contract van jongvolwassenen tussen de 18 en 45 samenhangt met het besluit om een eerste kind te krijgen. Wat bleek: bestaansonzekerheid op al deze terreinen leidt tot uitstel en − mogelijk − afstel van het ouderschap.
De grootste gevolgen zijn te zien bij werklozen. Zowel bij mannen als vrouwen halveert de kans dat zij kiezen voor kinderen als zij van een uitkering leven. Ook de invloed van een flexibel contract is groot: de kans dat een mannelijke flexwerker voor een eerste kind kiest is 8 procent lager dan bij mannen met een vast contract. Voor vrouwen is dit zelfs 20 procent. Een mogelijke verklaring voor dit verschil is dat vrouwen vrezen dat zij, wanneer ze eenmaal zwanger zijn of kinderen hebben, minder mogelijkheden hebben om door te stromen naar een vast contract.
Over de auteur
Marieke de Ruiter is economieverslaggever voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over de arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Bij mannen speelt het inkomen juist een grotere rol. De kans dat mannen die minder dan 1.500 euro verdienen voor het vaderschap kiezen, is de helft lager dan bij mannen die het dubbele verdienen. Bij vrouwen speelt het omgekeerde: laagbetaalde vrouwen worden eerder moeder dan vrouwen met een hoger inkomen. Van Wijk: ‘Ik denk omdat we toch nog met het traditionele idee leven dat de man de kostwinner is.’
Het onderzoek van Van Wijk, die eveneens werkzaam is voor demografisch instituut Nidi, bevestigt wat al langer wordt gedacht: dat de precaire positie van jongvolwassenen mede debet is aan het almaar dalende kindertal. Nederlandse stellen kregen vorig jaar gemiddeld 1,49 kind, dat is minder dan zij zouden willen. De leeftijd waarop vrouwen kinderen krijgen is bovendien opgelopen naar 30,3 jaar.
Van Wijk: ‘Waar eerder voor een verklaring werd gewezen op de toegenomen arbeidsparticipatie van vrouwen, wordt nu naar de verslechterde economische omstandigheden gekeken. De inkomens van jongvolwassenen zijn gestagneerd, ze hebben studieschulden en veel vaker tijdelijke contracten.’
Daar staat volgens Van Wijk tegenover dat het duurder is geworden om kinderen te krijgen. ‘Deels vanwege hogere kosten, onder meer vanwege de gestegen huizenprijzen, en deels omdat we hogere eisen stellen aan het ouderschap.’
De invloed daarvan is overigens niet voor alle bevolkingsgroepen gelijk. Zo zijn de effecten van werkloosheid kleiner bij kinderen van migranten en praktisch opgeleiden. ‘Dat kan deels het gevolg zijn van een structureel slechte positie’, zegt Van Wijk. ‘Zij hebben vaak al minder kansen om een goede baan te vinden, dus ook weinig zicht op verbetering als ze langer zouden wachten met kinderen.’ Ook de sociale omgeving maakt uit: ‘Als er meer mensen in de omgeving werkloos zijn, vormt de eigen werkloosheid minder een barrière.’
Voormalig hoofddemograaf Jan Latten van het CBS, die zelf veel onderzoek deed naar gezinsvorming, is niet verbaasd over de uitkomsten. ‘De conclusies onderschrijven wat al eerder is gesignaleerd: de nieuwe generatie wordt geplaagd door onzekerheid.’ Wel voegt hij toe dat er nog een andere, belangrijkere factor is die een grote rol speelt in het ‘onder druk zetten van de kinderwens’. ‘We stellen steeds hogere eisen in de zoektocht naar een partner’, zegt hij. ‘Daarom doen twintigers er steeds langer over om hun ideale match te vinden met wie ze een kind willen, soms tot ver in de dertig.’
Er zijn verschillende manieren om over de gevolgen van het dalende kindertal te denken. De een zal zeggen dat het beter is voor het klimaat, de ander zal wijzen op de catastrofale gevolgen van vergrijzing. ‘Maar waar het volgens mij om gaat, is dat mensen het aantal kinderen kunnen krijgen dat ze willen, ongeacht hun economische positie’, stelt Van Wijk. ‘Want als mensen met lagere inkomens, in slechtere banen, het gevoel hebben dat ze zich geen kinderen kunnen veroorloven, krijg je ongelijkheid in de reproductie, waardoor vooral rijke mensen met hoge inkomens nog kinderen krijgen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden