Toen ik als jonge onderzoeker bezig was met promotieonderzoek gaf ik af en toe colleges aan 50-plussers, zogeheten Hovo-studenten (Hoger onderwijs voor ouderen). Een van mijn colleges ging over sociale dilemma’s, conflicten tussen eigenbelang op de korte termijn en gezamenlijk belang op de lange termijn. Er ontspon zich een levendige discussie. Over wiens gezamenlijk belang hebben we het eigenlijk? Is dat een buurt, een land, Europa?
Niet lang daarna voerde de discussie over sociale dilemma’s en duurzaamheid ons naar het idee van een wereldregering. Nu, meer dan drie decennia later, voel ik de noodzaak van een wereldregering meer dan ooit tevoren.
Over de auteur
Paul van Lange is hoogleraar psychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en ‘global professor’ aan de Universiteit van Keulen. Hij is gespecialiseerd in samenwerking, vertrouwen en conflict tussen en binnen groepen. Tevens is hij lid van de Adapt Academy, die zich richt op kennis en kunde over aanpassingsvermogen van samenlevingen in tijden van crises. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het nastreven van vrede, armoedebestrijding en het tegengaan van klimaatverandering zijn mondiale opgaven die je als individu, als buurt, als land, en zelfs als Europa een machteloos gevoel geven. Nu is een goed werkende wereldregering wellicht niet haalbaar, want veel mensen – inclusief nationale leiders – willen niet graag een gevoel van controle uit handen geven. Maar zou er niet een zachtere variant mogelijk zijn? Een ‘Club van Wereldwijzen’ bestaande uit vertegenwoordigers van de zes continenten die zich gezamenlijk buigen over vrede, armoede en klimaat?
Er zijn vele mogelijkheden om dit vorm te geven. Maar om te beginnen zie ik voor me een club van zes wijzen, met slechts één persoon per continent. Een kleine groep heeft het psychologische voordeel van face-to-facecontact en informele discussie, waarbij de inhoud het kan winnen van de vorm.
De opdracht is heuristisch, dat wil zeggen met een nadruk op het formuleren van nieuwe stellingen, prikkelende ideeën en nieuwe ‘frames’ voor de genoemde drie mondiale vraagstukken. Jaarlijks formuleert men één nieuwe stelling of idee voor elk vraagstuk, elk met een argumentatie in maximaal zevenhonderd woorden. Het streven is een bijdrage die voor vrijwel alle mensen leesbaar en begrijpelijk is. Uiteraard zullen deze zes mensen verschillende gebieden in de wereld bezoeken om hun inzichten te verrijken met concrete ervaring en kennis van experts.
Wat zijn de voordelen van zo’n club van wereldwijzen? Eén belangrijk voordeel is dat jaarlijkse stellingen, met een nadruk op vernieuwing, hoop kunnen geven. Deze hoop kan versterkt worden, omdat de berichten het resultaat zijn van internationale communicatie en zich toespitsen op belangen die het nationale belang overstijgen. Er wordt vaak gesproken over optimisme en vooral het tegengaan van pessimisme, maar juist hoop kan een fantastische motor zijn voor gedragsverandering.
Een tweede voordeel is dat jaarlijkse stellingen mensen een constructief ‘frame’ kunnen bieden voor mondiale problemen. Zonder frame vallen mensen en landen vaak terug op economische kaders want de dreiging van welvaartverlies weegt zwaar. Er zijn meer frames nodig die alle landen tegelijkertijd een alternatieve denkwijze kunnen aanreiken.
De kans op pasklare oplossingen is klein, maar de ambitie is vooral dat we ons laten inspireren door een nieuwe, brede kijk die de landsgrenzen overstijgt en gericht is op onze mondiale toekomst. Stellingen kunnen besproken worden in de verschillende media, op scholen en universiteiten, waardoor verschillende generaties bereikt kunnen worden.
Een derde voordeel betreft de sociale norm die uitgaat van jaarlijkse stellingen. Bij een goed functionerende club van de wereldwijzen zullen niet alleen de stellingen, maar ook het vraagstuk zelf onder de aandacht komen. Dit is belangrijk want psychologisch onderzoek heeft aangetoond dat louter het praten over klimaatverandering al kan leiden tot meer bewustwording en kennis.
Deze laatste twee kunnen op hun beurt sociale normen in gang zetten. Sociale normen hebben een krachtig effect op niet alleen het gedrag - hoewel vaak onbewust - van mensen, maar ook op sectoren die daarop inspelen. Zo worden bij mijn supermarkt op de hoek steeds meer alternatieven geboden voor plastic.
De Club van Rome was ooit een initiatief om de duurzaamheid en toekomst van Europa op de kaart te zetten. Ook het initiatief van wijlen Nelson Mandela uit 2007, genaamd The Elders, sluit qua doelstelling aan op een Club van Wereldwijzen. Maar er zijn ook verschillen. De Club van Wereldwijzen is sterker gericht op nieuwe stellingen die ontwikkeld zijn in kleinschalig verband en die wereldwijd communicatie over grote vraagstukken probeert te stimuleren bij verschillende groepen, inclusief de generaties van de toekomst. Naast een bredere kijk en inspiratie, voorspel ik dat dit ook tot meer hoop leidt. En als er iets is dat we nu en in de toekomst goed kunnen gebruiken, dan is het hoop.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden