In een enorme hal op de NDSM-werf in Amsterdam-Noord wordt driftig gehamerd, geslepen, gehakt en gesmeden. Zo weerklinken de geluiden uit de twintigste eeuw, toen het terrein nog dienstdeed als thuishaven van de Nederlandse Dok en Scheepsbouw Maatschappij. Alleen zijn het die dag geen scheepsbouwers die zich in het zweet werken, maar kinderen. In opperste concentratie hakt de 14-jarige Thijmen de letter T in een blok natuursteen. Een begeleider kijkt tevreden toe. ‘Hij staat daar al een uur te hakken, een natuurtalent.’
Voor de tiende keer organiseert Stichting Ambacht in Beeld op 23 en 24 september het gelijknamige festival. Dit jaar lokt de stichting voor het festivalweekend voor het eerst jongeren naar het evenemententerrein in Amsterdam-Noord. Het doel: scholieren warm maken voor ambachtelijke beroepen waarvoor de laatste jaren minder animo is, zoals pianostemmer, schoenmaker en diamantslijper.
‘Het is keihard nodig’, vertelt initiator Wendy van Wilgenburg van Stichting Ambacht in Beeld. ‘Een meerderheid van de ambachten hier wordt met uitsterven bedreigd. Door de scholieren kennis te laten maken met deze beroepen, willen we voorkomen dat bepaalde opleidingen en ambachten verdwijnen.’ Volgens haar dreigt dat laatste wel te gebeuren, omdat scholieren er te weinig mee in aanraking komen. ‘De ambachten verdwijnen steeds meer uit het straatbeeld en worden vervangen door Nutella-shops. Daarom zouden scholen meer aandacht moeten besteden aan deze beroepen.’
Vivian Vijn van het Expertisepunt specialistisch vakmanschap, de samenwerkingspartner van Stichting Ambacht in Beeld, onderschrijft het belang van deze opleidingsdagen. ‘We moeten ervoor zorgen dat deze opleidingen onder de aandacht komen. De grote branches zijn op alle evenementen vertegenwoordigd, maar de kleintjes niet’, zegt ze, doelend op populaire opleidingen in bijvoorbeeld sales en marketing. ‘Ook de kleinere branches moeten meer in beeld zijn.’
De opleidingsdagen zijn onderdeel van de strijd die wordt gevoerd voor de herwaardering van het mbo. Sinds zijn aanstelling pleit demissionair minister Robbert Dijkgraaf (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) voor het afschaffen van de termen ‘hoog-’ en ‘laagopgeleid’. In plaats daarvan spreekt hij liever over ‘praktisch’ en ‘theoretisch’ geschoold. Op die manier hoopt hij meer leerlingen te overtuigen om te kiezen voor een praktisch beroep, omdat juist daar in deze kenniseconomie veel behoefte aan is.
De scholieren die nog niet overtuigd waren, worden wellicht over de streep getrokken door het aantrekkelijke arbeidsperspectief. ‘Er is enorm veel vraag naar specialistische vakmensen’, zegt Van Wilgenburg. ‘Als jij je opleiding tot rietdekker hebt afgerond, kun je meteen aan de slag. En ook als diamantslijper heb je meteen een baan. Mensen zijn bereid om veel te betalen voor dit soort diensten, dus het verdient ook nog eens heel goed.’
Een van de vakgebieden die om nieuwe aanwas staat te springen, is de restauratie-architectuur, verantwoordelijk voor onder andere restauratie en verduurzaming van monumenten. Volgens voorzitter van de branchevereniging Ramon Pater verdwijnt liefst 50 procent van ons erfgoed als er de komende tien jaar niets gebeurt. ‘Als we nu niet ingrijpen, gaat het snel. Je ziet het in Groningen al gebeuren, waar ze geen mensen meer hebben om de scheuren te restaureren.’
Voor pianostemmer Bart van Wagenberg is de problematiek herkenbaar. ‘Afgelopen jaar zijn in Nederland maar vier studenten afgestudeerd als pianotechnicus. De branche vergrijst en er zijn niet veel jongeren die het stokje willen overnemen.’ Terwijl het werk volgens hem voor het oprapen ligt. ‘Er staan zoveel piano’s in Nederland die onderhoud nodig hebben. Het zou zonde zijn als dat gat niet wordt opgevuld.’
De ambachtslieden zijn niet de enigen in de loods die het belang van het evenement inzien. Femke Doodeman is met haar man en dochter November (14) naar de NDSM-werf gekomen. Bij het kraampje van de Dutch Shoe Factory zijn moeder en dochter druk bezig met het maken van slippers; vader heeft zijn eigen plan getrokken. Femke: ‘Ik vind het heel belangrijk dat November hier is, want ze moet met haar handen kunnen werken. Als de stroom ooit uitvalt, kan deze generatie niets. Op deze manier voorkomen we dat.’
November denkt nog niet zo ver vooruit. ‘Ik vind het vooral heel leuk’, zegt ze, terwijl ze lijm op de zwarte zool van de slipper smeert. Toch begrijpt ze wel waarom haar ouders haar mee hiernaartoe hebben genomen. ‘Je moet mij niet achter een bureautje zetten later, dat is niets voor mij. Vanwege mijn ADHD kan ik me minder goed concentreren, dus ik wil lekker met mijn handen werken.’ Wat haar tot nu toe het meest aanspreekt? ‘Houtbewerking! Omdat je zoveel mogelijkheden hebt met de dingen die je kunt maken.’
Tussen de veelal oudere ambachtslieden staat de 23-jarige Sebbe in een witte labjas voor het kraampje van Amsterdam Diamond House. Een half jaar geleden besloot hij zijn baantje in de supermarkt in te ruilen voor een opleiding tot diamantslijper. ‘Learning on the job, dus ik krijg er ook nog eens voor betaald. Wat ik er zo mooi aan vind, is dat je mag werken met een kunstwerk. Als je met je handen wilt werken, is dit een prachtig beroep.’
Toch ziet Sebbe dat ook zijn werkgever kampt met de nodige personele problemen. ‘Wij willen de slijperij vol hebben. Er is plek voor dertig, maar we zijn maar met tien slijpers. Daarom proberen we op zo veel mogelijk evenementen te staan.’ De diamantslijpers hebben daarbij stevige concurrentie van het kraampje van de buren, die veel bekijks trekken. Een groepje scholieren kijkt gebiologeerd toe hoe de glasblazers glasstaven boven een grote vlam omtoveren tot cilinders, kolven en reageerbuisjes.
Aan belangstelling geen gebrek dus, maar of het charmeoffensief zal slagen, moet de komende jaren blijken. Veel van de aanwezige scholieren vinden de workshops leuk, maar zeggen toch niet te zullen kiezen voor een van de ambachtelijke opleidingen. Zo ook Thijmen, die trots naar zijn creatie kijkt. Naast het letterhakken heeft hij zijn ogen uitgekeken bij de glasblazers en de houtbewerking. ‘Maar’, zegt hij, ‘ik wil toch liever bioloog worden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden