Frans Weisglas weet het. Hij is een van de weinigen in de partij die zich er zorgen over maken. Die zich erover willen uitspreken. ‘Ik ben een eenzame stem binnen de VVD’, zegt de oud-Kamervoorzitter over een eventuele coalitie met de PVV.
‘Geert Wilders speelt nu Mr. Nice Guy, maar eigenlijk is hij niet veranderd. Hij neemt ook niets terug uit het verleden. Als je kijkt naar zijn tweets van de afgelopen tien jaar, kom je al snel de vreselijkste dingen tegen. Dat weegt zwaar voor mij.’
Jarenlang was een nieuwe samenwerking met de PVV ondenkbaar voor de VVD. Mark Rutte deed de partij in de ban na de val van zijn eerste kabinet, dat gedoogsteun kreeg van de PVV, en na de ‘minder Marokkanen’-uitspraak van Wilders. Zijn opvolger Dilan Yesilgöz breekt met die houding. ‘Ik sluit geen kiezer uit’, zei de nieuwe VVD-leider twee weken geleden in de talkshow Op1. ‘Ik kijk vooruit.’
Die mantra’s echoën zaterdagmiddag door de Van Nelle-fabriek in Rotterdam, waar de partij haar verkiezingscongres houdt. Christiaan Toussaint, VVD-gemeenteraadslid in Lansingerland, recht de rug plechtstatig als hij wordt gevraagd naar het onderwerp. ‘Ik deel de mening van onze lijsttrekker’, zegt hij. ‘Je moet partijen niet op voorhand uitsluiten. Zeker niet als het een partij is die een aanzienlijk deel van het electoraat vertegenwoordigt.’
En de hoofddoekjes dan die Wilders wil weren uit overheidsgebouwen? Het verbod op de Koran en het sluiten van moskeeën, de anti-rechtsstatelijke punten in diens verkiezingsprogramma, kortom? ‘Elke partij heeft standpunten waar de VVD het niet mee eens is’, zegt Toussaint. ‘Zo ook de PVV.’
‘Ik ben dol op principes’, zegt een VVD’er die op de achtergrond in de partij werkt en daarom niet met zijn naam in de krant wil. ‘Maar het land moet ook vooruit.’
‘De VVD is een luchthartige partij’, analyseert oud-Kamervoorzitter Weisglas. ‘Die meeste partijgenoten voelen er niet zoveel bij. Dat betreur ik, hoor.’
In het verkiezingsprogramma bombardeerde de partij asiel en migratie tot het belangrijkste thema. Als het aan de VVD ligt, moeten vluchtelingen jaren wachten voordat ze hun partner en kinderen kunnen laten overkomen. Verblijfsvergunningen krijgen een tijdelijk karakter. Wie terug kan, moet terug. De partij wil zich profileren met een hard asielbeleid.
In haar eerste speech als VVD-leider speelt Yesilgöz met haar vluchtelingenachtergrond en de neiging van hedendaagse politici om het persoonlijke levensverhaal te politiseren. ‘Wie had ooit kunnen denken dat ik hier vandaag op deze plek zou staan, met míj́n achtergrond’, begint ze haar toespraak. En dan, na een betekenisvolle stilte: ‘Een Ajacied in Rotterdam.’
Yesilgöz zegt dat de partij niet langer wil ‘aanmodderen’ met migratie. ‘We hebben geen tijd meer voor waterige compromissen.’ Mensen die zich zorgen maken of Nederland wel Nederland blijft, wil ze ‘geen racist noemen’.
Toch heeft ze in de toespraak minder aandacht voor asiel dan je zou verwachten. Ze maakt zich ook zorgen over ‘de portemonnee’, over ‘de angst van mensen met een normaal salaris om door het ijs te zakken’. De verkiezingscampagne heeft, nu Pieter Omtzigt meedoet met een eigen partij, immers de afslag naar bestaanszekerheid genomen.
Soms is de nieuwe VVD-leider specifiek in haar bewoordingen, met de daadkrachtige toon die haar razendsnel deed opstomen in de partij: ‘Tegen vrouwen die ’s nachts naar huis lopen met hun sleutelbos als beschermer tussen hun vingers, zeg ik: ik zie het. En ik sta aan jouw kant.’
Nieuw leiderschap gaat tegenwoordig ook steevast gepaard met kritiek op ‘oude politiek’. En dan blijft ze vager. Politici zouden volgens Yesilgöz geen verbindende rol hebben gespeeld, maar juist verdeeldheid hebben gezaaid. ‘De afgelopen jaren deden we wat we konden om ons land veilig en stabiel te houden, maar het piepte en kraakte wel.’ Er waren blinde vlekken ontstaan, zoals het toeslagenschandaal. Maar wie ‘we’ zijn en welke rol haar eigen partij speelde in de dertien jaar aan de macht, licht ze niet toe.
De Tilburger Geert Naaykens is blij met Yesilgöz, maar vooruit: aanvankelijk hoopte hij dat Klaas Dijkhoff de opvolger van Rutte zou worden. ‘Die heeft wat meer landelijke bekendheid’, licht hij toe. ‘Ik snap zijn beslissing wel, want deze f unctie is niet te combineren met kleine kinderen. Wie weet, in de toekomst. Het valt me op dat hij het open laat. Anders had hij wel een hoge functie bij Siemens of DSM geaccepteerd.’
‘Ik zal eerlijk zijn’, zegt oud-Kamervoorzitter Frans Weisglas na de speech van Yesilgöz. ‘De afgelopen weken achtte ik de kans klein dat de VVD weer de grootste partij zou worden. Kiezers hebben behoefte aan nieuwe mensen zoals Pieter Omtzigt, Frans Timmermans moeten we ook niet onderschatten. Maar na het zien van deze toespraak acht ik de kans veel groter. Zoals ze daar stond: bescheiden, een oprechte glimlach bij applaus, niet te veel triomf. Príma.’
Weisglas denkt dat de VVD uiteindelijk niet met Wilders in zee zal gaan. Het is strategie om de partij nu niet uit te sluiten. ‘Maar ik vind dat je niet strategisch moet doen over dingen die de rechtsstaat raken. Tegelijkertijd probeer ik mezelf nu maar even toe te spreken: ik ben blij met wat ik hier vanmiddag gezien heb. In mijn hoofd moet het PVV-punt moet niet te overheersend worden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden