Afgelopen winter ging het minimumloon met ongeveer 10 procent omhoog en ook in de prinsjesdagplannen van het demissionaire kabinet stond een verhoging. De stijgingen komen boven op de jaarlijkse verhogingen die de loonstijging van andere werknemers volgen. Donderdag tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen werd de Tweede Kamer het eens over een extra verhoging van 1,7 procent tot 13,50 euro per uur.
In verkiezingsprogramma's pleiten partijen aan de linkerzijde van het politieke spectrum voor een verdere verhoging om de positie van mensen met lage inkomens te verbeteren. En ook vakbond FNV zei donderdag dat het nog verder omhoog moet. Uurlonen van 14, 16 of zelfs 18 euro worden genoemd.
Experts waarschuwen voor de effecten van zo'n sterke verhoging. "Het klinkt goed, zeker omdat de verhoging van afgelopen jaar door inflatie weinig effect heeft gehad. Maar een forse verhoging is duur en bereikt mogelijk niet z'n doel", zegt Wiljan van den Berge, universitair docent aan de Universiteit Utrecht.
In de eerste plaats zou een snellere verhoging van het minimumloon ten koste kunnen gaan van werkgelegenheid, legt Van den Berge uit. "Dat effect viel bij eerdere verhogingen mee en bij de beperkte verhoging naar 13,50 euro zal dat ook meevallen. Maar als we ineens naar 16 euro gaan, kunnen we daar niet van uitgaan."
Het minimumloon wordt vanaf 2024 per uur bepaald in plaats van per maand. Tot dit jaar krijgen werknemers met een 36-, 38- of 40-urige werkweek allen hetzelfde minimumloon per maand. Vanaf 2024 is het minimumloon per uur leidend en krijgen mensen met een langere werkweek dus ook meer geld. Dat kan voor mensen met een veertigurige werkweek neerkomen op een verhoging van ongeveer 10 procent.
"Minder productieve werknemers aan de onderkant van de arbeidsmarkt kunnen hun baan verliezen", zegt Van den Berge. "Werkgevers zijn bij een stevige verhoging niet meer bereid om ze in dienst te nemen en gaan sneller kijken of ze ook zonder hen kunnen, bijvoorbeeld door te automatiseren."
Dit effect zal volgens hoogleraar economie aan de Vrije Universiteit Pierre Koning niet duidelijk zichtbaar zijn in werkloosheidscijfers, maar de werkgelegenheid wel flink beperken. "De mensen die hierdoor hun baan verliezen en niet meer zo makkelijk aan de slag raken, zullen ontmoedigd raken en in de bijstand belanden." Volgens Koning zouden bij een verhoging van het minimumloon naar 16 euro 120.000 banen verloren gaan.
Werkgevers zouden een grote extra kostenpost krijgen bij een fors verhoogd minimumloon. En dat kunnen ze niet altijd missen. "Banen waarvoor het minimumloon wordt betaald zitten vaker bij kleine werkgevers waar bescheiden winsten worden gemaakt. Zij kunnen de extra loonkosten niet zo makkelijk dragen", zegt Koning. Bovendien leiden hogere kosten voor die werkgevers ook weer tot fors hogere prijzen.
Volgens hem is een verhoging naar 16 euro ook duur, doordat iedereen die net een beetje meer dan het minimumloon verdient dan ook een salarisverhoging wil. "Uiteindelijk heeft zo'n verhoging misschien wel impact op de helft van alle werknemers."
Het minimumloon verhogen is ook duur voor de staatskas. Volgens eerdere CPB-berekeningen zou een verhoging naar 16 euro per uur alleen komend jaar al 10 à 11 miljard euro kosten. Dat komt vooral door de koppeling tussen de AOW-uitkering en het minimumloon. Als het minimumloon stijgt, zal de AOW-uitkering dat ook doen.
Afgelopen jaar probeerde het kabinet al de 10 procent verhoging los te koppelen van de AOW-uitkering, maar daar bleek toch geen draagvlak voor te zijn. Koning: "Door de koppeling wordt een fors hoger minimumloon duur en mist het z'n doel. De armoede onder ouderen is niet groot, dus die AOW-verhoging is niet zo hard nodig."
Zou het minimumloon dan wel omhoog kunnen als je dat (tijdelijk) loskoppelt van de AOW-uitkering? "Dan valt wel een groot tegenargument weg", zegt Van den Berge. "Maar ik zou het nog steeds niet doen."
Koning en Van den Berge vinden dat je armoede en koopkracht van mensen met lage inkomens mogelijk effectiever kunt aanpakken via belastingen. "Door een verhoging van de arbeidskorting bijvoorbeeld of zoals nu gebeurt via toeslagen of het kindgebonden budget", zegt Van den Berge.
"Dat klinkt misschien minder lekker, maar je kunt veel gerichter bereiken wat je wil: een hoger netto inkomen voor mensen met een laag inkomen. En de impact op de werkgelegenheid zal veel kleiner zijn omdat werkgevers hun loonkosten hiermee niet zien oplopen."
Los van de vraag of een verdere verhoging van het minimumloon effectief en prijzig is, vindt Koning het huidige minimumloon ook hoog genoeg. En internationaal gezien is het absolute bedrag ook hoog.
Verder is het minimumloon in Nederland nu 61 procent van het mediane loon (zet inkomens van iedereen in Nederland op een rij en neem de middelste). Een nieuwe Europese richtlijn stuurt op 60 procent. Bij een verhoging naar 16 euro per uur wordt het minimumloon 75 procent van het mediane loon.
Log in of registreer gratis op NU.nl en krijg toegang tot extra artikelen
Source: Nu.nl economisch