Opvallend veel topfotografen hebben een diepe belangstelling voor de vogel. Een aantal bijzondere vogelseries – van verrekijkerbeelden van de lucht boven Parijs tot close-ups van felgroene halsbandparkieten in Tokio – is nu te zien in de Grote Kerk in Breda.
De Franse fotograaf Christophe Maout heeft een schitterend adres. Hij woont op de zevende verdieping van een appartementencomplex aan de Boulevard Voltaire in Parijs, met de stad aan zijn voeten. Hij heeft de hele Parijse hemel voor zich, de beroemde stadsdaken, de Eifeltoren nota bene. Maar ook Maout vloog tegen de muren toen de wereld tijdens de pandemie stillag. Hij construeerde een combinatie van verrekijker en camera en begon vanuit zijn kraaiennest de Parijse luchten af te speuren.
Over de auteur
Mark Moorman schrijft voor de Volkskrant over series, fotografie en populaire cultuur.
Hij maakte vanaf maart 2020 een jaar lang foto’s van vogels, niet vanuit ornithologisch perspectief – wat vliegt daar? – maar meer van ‘zie ze daar eens vliegen’, onbekommerd door wat er op de begane grond gebeurt. Door de verrekijkerconstructie kregen de beelden een ronde vorm, alsof ze ergens uit de begintijd van de fotografie stamden. De foto’s werden opgenomen in de boekenreeks Des oiseaux (Over vogels) van de gerenommeerde Franse uitgever Atelier EXB, bekend om zijn verzorgde publicaties, te vergelijken met het Duitse Steidl.
In de expositie Vrije vogels in de Grote Kerk van Breda, een coproductie met organisatie BredaPhoto, is werk te zien van veertien internationale fotografen die zijn opgenomen in de fraaie reeks van EXB. Een uiteenlopend gezelschap, waarbij we moeten oppassen om niet in vogelmetaforen (pluimage!) te vervallen.
De prijswinnende nieuwsfotograaf Paolo Pellegrin, lid van Magnum, richtte zijn lens op roofvogels in de wouwenfamilie, allemaal in volle vlucht, herkenbaar aan het fraaie patroon van hun vleugels. De veren vliegen in het rond. Aan het andere eind van het spectrum vinden we het werk van een Zuid-Koreaanse fotograaf als Byung-hun Min die met zijn minimalistische zwart-witlandschapsfoto’s, waarbij de vogel vaak niet meer dan een krasje lijkt, aansluit bij de traditionele manier waarop de natuur in de Koreaanse kunst wordt verbeeld.
Waar de stilte lijkt te overheersen in de foto’s van Min, gaat de Japanner Yoshinori Mizutani duidelijk de andere kant op, al was het maar omdat hij rondloopt in Tokio, een van de grootste metropolen op aarde, met de camera nadrukkelijk naar boven gericht. In Japan wordt het zicht op de hemel in stedelijke gebieden doorsneden door een eindeloos web van elektriciteits- en andere kabels. Mizutani is gefascineerd door het contrast van een vlucht vogels en de manier waarop ze zich, gezeten op de bovengrondse draden, opeens voegen in kleurrijke geometrische patronen.
En net als sommige Nederlandse steden kent Tokio het luidruchtige fenomeen van een grote populatie halsbandparkieten, ooit begonnen met enkele vogels die uit volières ontsnapten. Het kleureneffect wordt nog eens uitvergroot als de fotograaf tegen de nachthemel in flitst en de kleur groen bijna licht geeft op de prints.
Tegenover de kleurenpracht van Mizutani staat het zwart-witwerk van de Koreaan Kyunghee Lee, die in het zuiden van Zuid-Korea, ver van de bewoonde wereld, de winterse migratie van de kraaien observeert, in besneeuwde bossen, waarbij je de kou lijkt te voelen en het krassen bijna kan horen.
De fotografen die in de Grote Kerk te zien zijn, horen zelf nadrukkelijk niet bij de ornithologische familie. De meesten van hen gebruiken de vogels als een soort vliegende leestekens die het landschap op een eindeloos fascinerende wijze markeren; accenten in wat uiteindelijk vele vormen van landschapsfotografie oplevert – die zich daarmee onderscheidt van natuurfotografie. De vogels in Breda zijn onder te verdelen in zittend en vliegend, alleen en in een zwerm. En misschien telkens als onderdeel van de angsten en dromen van de fotograaf, als symbool van onheil of als belofte van vrijheid.
In Galerie Ecker, op een kleine wandeling van de Grote Kerk, is onder de titel Vrije vogels een installatie van de Iraans-Nederlandse Tina Farifteh te zien. Aan de muur talloze Instagramportretten van Iraanse opstandelingen, sommigen met een zwarte rouwrand omgeven. Over de beelden heen worden witte duiven in volle vlucht geprojecteerd – vredesduiven inderdaad, ooit een versleten symbool van het protest. De tot de verbeelding sprekende Iraanse opstand heeft hier een cliché overtuigend nieuw leven ingeblazen.
De hyperesthetische opvatting van de samenstellers van de oorspronkelijke boekenreeks Des oiseaux, en daarmee van deze tentoonstelling, houdt een zeker type ongewenste vogel buiten de deur. De beroemde frietvretende meeuwen (schorem!) die Martin Parr aan de Engelse kust fotografeerde, of die rommelige, verwaaide stadsduiven die Stephen Gill onder Londense spoorviaducten vastlegde, worden niet toegelaten tot deze exclusieve club. Natuurlijk ook omdat Parr en Gill hun boeken zelf verzorgen. Maar je zou willen dat de expositie ook een lawaaiige spelbreker kende, een bedelende reiger bijvoorbeeld, zo’n vogel waarvoor je enigszins beducht bent.
Vrije vogels, t/m 3/12, Grote Kerk, Breda. Productie van BredaPhoto.
De boeken uit de Des oiseaux-reeks zijn op de expositie voor 35 euro te koop, in een Engelstalige editie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden