In het Noord-Hollandse dorp Wijk aan Zee hebben bewoners het vaakst overlast van Tata Steel. Acht op de tien inwoners zeggen last te hebben van stof, stank of geluid van de fabriek. Dat levert vaak ook slaapgebrek en ongerustheid op, zaken die volgens het RIVM direct gevolgen voor de gezondheid hebben.
Uit metingen blijkt dat Wijk aan Zee'ers ook veel fijnstof en stikstofdioxide inademen dat afkomstig is van het Tata Steel-terrein. Daardoor is hun levensverwachting 2,5 maand korter dan als de staalfabriek er niet had gestaan. In andere dorpen rond Tata Steel leven mensen 0,5 tot 1,5 maand korter door de uitstoot van de fabriek.
Dat is een gemiddelde. Voor individuele inwoners kan de impact van de uitstoot sterk verschillen, zegt onderzoeker Leendert Gooijer van het RIVM. "Door de uitstoot kan iemand longkanker krijgen en vroegtijdig overlijden, terwijl iemand anders helemaal niet ziek wordt."
Tata Steel zorgt onder meer voor extra gevallen van longkanker, meldt het RIVM. Het instituut schat dat de fabriek met de huidige uitstoot zorgt voor 4 procent van de nieuwe longkankergevallen. Dat geldt ook voor 2 à 3 procent van de kinderen die astma ontwikkelt.
Het langverwachte onderzoek legt voor het eerst zo'n direct verband tussen de uitstoot van Tata Steel en de gezondheid van omwonenden.
Uit eerder onderzoek bleek dat het aantal longkankergevallen in de omgeving van Tata Steel tientallen procenten groter is dan het landelijk gemiddelde. Mogelijk heeft dat te maken met zaken als rookgedrag, maar het kan ook zijn dat de hogere uitstoot van Tata Steel in het verleden bijdroeg aan die cijfers.
Het RIVM rekent in het nieuwe rapport met de uitstoot van nu. Maar in eerdere decennia gingen er rond de fabriek veel meer metalen, fijnstof en paks (kankerverwekkende stoffen) de lucht in. Wie al lang in de regio IJmond woont, heeft mogelijk dus meer gezondheidsschade opgelopen dan uit dit rapport blijkt.
"Als de emissies in het verleden hoger waren en je zou dat op dezelfde manier doorrekenen, dan zou de levensduurverkorting meer zijn dan die 2,5 maand", zegt Gooijer. Het RIVM heeft die berekeningen met de uitstoot van vroeger niet uitgevoerd.
NU.nl-verslaggever Jeroen Kraan werkt aan een podcastserie over Tata Steel en de milieugeschiedenis van de Hoogovens.
Tips? Mail naar jeroen@nu.nl.
Het staalbedrijf is in ieder geval een grote factor in de plaatselijke luchtvervuiling. Het is goed voor tientallen procenten van al het fijnstof in de omgeving en tot wel 50 procent van het lood. Ook is meer dan de helft van de paks afkomstig uit de schoorstenen van de fabriek.
Uit luchtmetingen blijkt dat de hoeveelheid schadelijke stoffen rond Tata Steel niet boven de wettelijke normen uitkomt. Wel zijn de niveaus hoger dan de wereldgezondheidsorganisatie WHO aanraadt. Het RIVM zegt niet of de wettelijke normen dan omlaag moeten. "Er valt gezondheidswinst te halen", stelt Gooijer wel.
Het ruim driehonderd pagina's tellende rapport bevat nieuwe conclusies, maar ook nog veel onzekerheden. Zo heeft het RIVM alleen gekeken naar de risico's van afzonderlijke stoffen, maar niet van de gezondheidseffecten die ontstaan als je een 'cocktail' van zulke stoffen inademt.
Ook klagen omwonenden van Tata Steel veel over 'pieken' in de uitstoot, bijvoorbeeld als er door een incident een stofwolk ontsnapt. Die pieken zijn volgens het RIVM lastig te meten. Ook is er weinig bekend over de gezondheidsgevolgen van een korte, maar felle blootstelling aan schadelijke stoffen.
"De bevindingen van het RIVM raken ons", reageert Ruth van de Moesdijk, directeur gezondheid, veiligheid en milieu bij Tata Steel. "De wettelijke en maatschappelijke normen voor bedrijven als Tata Steel zijn door de jaren veranderd en zullen blijven veranderen. Daarom verandert ons bedrijf mee."
Tata Steel werkt aan verschillende maatregelen die de uitstoot van schadelijke stoffen verder moeten terugbrengen. Maar Van de Moesdijk wilde desgevraagd niet ingaan op mogelijke compensatie voor gezondheidsschade in de omgeving.
Onlangs startten meer dan veertienhonderd omwonenden een massaclaim om zulke compensatie te eisen. Ook loopt er een strafrechtelijk onderzoek van het Openbaar Ministerie naar de staalfabrikant. Dat onderzoek kwam er nadat buurtbewoners massaal aangifte hadden gedaan tegen de leiding van het bedrijf.
De gezondheidsschade die "100 procent aanwijsbaar" door Tata wordt veroorzaakt is "bizar en onacceptabel", zegt Sanne Walvisch van omwonendengroep Frisse Wind. "Het schokkendste aan dit rapport vinden wij dat het RIVM vaststelt dat nergens in Nederland één enkel bedrijventerrein voor zo'n grote stapeling van risico's zorgt. Daarbij gaat het echt om een heel breed scala aan verschillende gezondheidsproblemen."
Ook demissionair staatssecretaris Vivianne Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) noemt de gezondheidseffecten van Tata Steel "niet acceptabel". Maar na afloop van de ministerraad zei ze ook "geen wondermiddel" te hebben om er nu verbetering in te brengen.
Wel wil het demissionaire kabinet kijken naar strenger toezicht op de huidige milieuregels. Daarnaast wil Heijnen in Brussel lobbyen voor strenger Europees beleid.
Source: Nu.nl economisch