‘Dus iedereen maakt ineens een eigen account over hun school??’
‘Opeens heeft iedere school een gossip girl account?’
‘Alles blijft anoniem.’
‘Xo Xo gossip girl.’
Op middelbare scholen poppen ze ineens op: gossipgirl-accounts. Het zijn accounts op TikTok, die je kunt vinden door #gossipgirl en dan de naam van de school die je zoekt erachter te typen. Je hoort dan het introotje van de bekende serie met de tekst Xo Xo gossip girl en vervolgens zie je berichtjes verschijnen die leerlingen van de betreffende school anoniem hebben ingestuurd. Op de roddelaccounts verschijnen berichtjes over leerlingen en docenten van die school, die zo door iedereen gezien kunnen worden.
Over de auteur
Jacqueline Kleijer is mediapedagoog bij Dig it for you en zorgethicus i.o. aan de Universiteit voor Humanistiek. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Bijvoorbeeld: ‘Hey xx sensa zoekers, er is veel gossip binnengekomen. Vooral over L. en J. uit xx. Blijkbaar zijn ze samen op de wc gespot in de school…’
Echt niet tof als je het onderwerp van #gossipgirl bent. Dat vinden bestuurders ook, zij waarschuwen elkaar. Er wordt geconstateerd dat leerlingen worden beschadigd en gepest vanwege de roddels die worden verspreid. De uitwerking van de juicy accounts is soms zo problematisch, dat de politie wordt ingeschakeld. Een pittige trend op scholen dus.
Opvallend is de alertheid van scholen op de schadelijke gevolgen. Niet altijd wordt er direct zo proactief gehandeld op iets dat voornamelijk online plaatsvindt. Nog vaak wordt gedacht dat wat online plaatsvindt niet onder de verantwoordelijkheid van school valt. Het zou mee kunnen spelen dat er ook docenten op de accounts worden geplaatst en dat het niet alleen meer iets van de leerlingen is.
Maar dat terzijde: de digitale ruimte is pedagogisch gezien nog een onontgonnen gebied, waarop scholen, ouders en overheid weinig grip hebben. Goed dus, dat scholen hun verantwoordelijkheid nemen. Maar het is jammer dat er voornamelijk reactief wordt gehandeld, en niet proactief of preventief.
Laten we eens wat verder kijken: wat is de dynamiek achter deze trend, waar komt het gedrag van deze jongeren vandaan? En wat doet deze online dynamiek met hen? Is deze hype zoveel anders en schadelijker dan het oldskool roddelen dat wij ‘boomers’ gewend zijn? En wat zegt een trend als deze over de online samenleving?
Allereerst lijken de accounts behoorlijk veel op het roddelkanaal over BN’ers van Yvonne Coldeweijer, Life of Yvonne, waarin zij waarnemingen van haar spionnen deelt. Echter zijn op de ‘juicy’ schoolaccounts niet enkel de ‘spionnen’ anoniem, maar is ook de beheerder anoniem. Coldeweijer is megapopulair, dus ze zou als voorbeeld gezien kunnen worden.
Acht uur per dag online zijn (na schooltijd) is voor jongeren geen uitzondering meer. Hun leven speelt zich dus grotendeels online af. Zo ook het aloude roddelen. Roddelen, online of offline, is een groepsproces. Door iemand buiten de groep te plaatsen en te ridiculiseren wordt de onderlinge groepscohesie versterkt. Kenmerkend voor roddelen is het overdrijven, van bepaalde gebeurtenissen of eigenschappen die soms uit hun verband zijn getrokken of zelfs niet waar zijn. Iets wat op sociale media sowieso vaker gebeurt.
Door herhaling en bevestiging worden verzinsels soms zelfs voor de makers een waarheid. Een juicy verhaaltje online kan leiden tot buitensluiting, blaming-and-shaming en exposing. Dit kan uiteraard verstrekkende gevolgen voor de slachtoffers hebben. Een belangrijk verschil met vroeger is, dat iets wat online gedeeld wordt 24/7 zichtbaar is, dat het niet zomaar verdwijnt en telkens weer op kan poppen.
Zeker als je je midden in je identiteitsvormingsfase bevindt, wil je liever niet buiten de groep vallen en zoek je de semi-veiligheid door juist bij je ‘peers’ aan te sluiten en mee te roddelen. Tegelijkertijd besef je dat het ook jou kan overkomen. Zo bevordert roddelcultuur de sociale onveiligheid op en rondom school.
Daarbovenop is de dopaminekick bij online roddelen een pittig ingrediënt voor smaakvolle juice. De kick van een zichtbare scoop, van likes, van zoveel mogelijk (online) reuring heeft voor sommigen een verslavende werking en creëert een high waarvan je steeds meer nodig hebt om hetzelfde euforische gevoel te krijgen. Zo ga je op zoek naar meer juice, met alle gevolgen vandien.
Kortom, we hebben te maken met jongeren die midden in hun identiteitsvorming bij de (online) groep willen horen. Als oplossing verzinnen ze roddels die de groepscohesie versterken en anderen buitensluiten. Dit maakt ze verantwoordelijk voor het slachtofferschap van anderen en voor een sociaal onveilige omgeving. Dit alles wordt aangestuurd door een dopaminerush.
Straffen en beheersmatig reageren werkt wellicht op korte termijn tegen deze hype, maar we kunnen tevens spreken van morele verwaarlozing als jongeren tijdens hun identiteitsvorming niet begeleid worden in het leren nadenken over morele kwesties. Over wie ze willen zijn, hoe ze kunnen handelen én hoe ze kunnen zorgdragen voor elkaar.
Om met de Amerikaanse politicoloog Joan Tronto te spreken: een basis van zorgzaamheid nodigt uit tot nadenken over hoe we zorg kunnen toepassen in het eigen leven, dat van anderen en de samenleving. Dit hebben we de komende jaren hard nodig. We kunnen dit zelfs als fundamenteel zien voor een democratische rechtsstaat.
Daarom hoop ik dat wanneer deze hype besproken wordt in de media, op scholen, thuis et cetera, het niet blijft bij de scoops, de excessen en de veroordeling van #gossipgirl, maar dat we ons als samenleving ook afvragen hoe we die basis van (online) zorgzaamheid kunnen waarborgen voor de huidige en komende generaties van jongeren.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden