In april kwamen boeren in Centraal- en Oost-Europa in opstand, omdat ze uit de markt geprijsd zouden worden door Oekraïens graan. Voor de Russische invasie exporteerden Oekraïense boeren hun graan voornamelijk naar Afrika en delen van Azië. De Europese markt was door de douaneheffing van de EU minder aantrekkelijk. Om Oekraïne te steunen en de graandeal tussen Rusland en Oekraïne mogelijk te maken, liet de EU die douaneheffing tot in elk geval juni 2024 los.
Daardoor kwam er opeens wel Oekraïens graan op Europese markt: in het afgelopen jaar kwam volgens Reuters 60 procent van het geëxporteerde Oekraïense graan in Polen, Slowakije, Hongarije, Bulgarije en Roemenië terecht, al was dat voor een onbekend deel wel voor doorvoer. Dat graan is veel goedkoper dan het graan van lokale boeren. De Europese Commissie kwam in mei met een tijdelijke oplossing: de landen mochten tot 15 september graan, maïs, zonnebloemolie en koolzaad weren. Dat is nu dus voorbij.
Ondanks Poolse smeekbedes, besloot de Europese Commissie het importverbod van vijf maanden niet te verlengen. Polen, Slowakije en Hongarije kwamen vervolgens met een ‘eigen’ importverbod. Daarop volgde een diplomatieke strijd tussen Oekraïne en met name buurland Polen.
Oekraïne diende dinsdag een aanklacht in bij de World Trade Organisation (WTO), met het verzoek om Polen, Slowakije en Hongarije te dwingen zich te houden aan het besluit van de Europese Commissie. President Zelensky betichtte de drie landen van ‘politiek theater’.
De Poolse premier Morawiecki reageerde woensdagavond laat: ‘We dragen niet langer wapens over aan Oekraïne, omdat we Polen nu bewapenen met modernere wapens.’ Het stoppen van militaire steun leek een direct antwoord op het conflict rond de graanimporten. ‘Als ze het conflict zo willen laten escaleren, zullen we extra producten toevoegen aan het importverbod in Polen.’
Door bemiddeling van Turkije en de Verenigde Naties stond Rusland in eerste instantie in juli 2022 toe dat Oekraïne via de haven van Odesa graan exporteerde. Die deal, de aanleiding voor de verandering in de Oost- en Centraal-Europese marktverhoudingen, klapte afgelopen juli.
Het Oekraïense graan leek opnieuw voorbestemd in graansilo’s te eindigen, maar het land heeft nieuwe handelsroutes gevonden. Zo verloopt de export bijvoorbeeld via havens aan de Donau, via Roemenië. Ook trekt Oekraïne zich minder aan van de Russische blokkade van de Zwarte Zee. Het eerste graanschip dat daarvandaan vertrok, kwam donderdag aan in Istanbul met een lading die bestond ui 3 miljoen kilo tarwe.
Hoeveel graan Oekraïne nu kan exporteren, moet nog blijken. Volgens de Oekraïense organisatie UKrAgroConsult verliet in de eerste helft van augustus 577 miljoen kilo graan het land. Dat is behoorlijk wat: in de hele maand augustus 2022, toen de graandeal van kracht was, exporteerde Oekraïne 883 miljoen kilo. Polen, Slowakije en Hongarije vrezen dat hun boeren opnieuw in grote problemen komen.
Die laten, voorlopig, het Oekraïense graan ‘gewoon’ binnenkomen. Roemenië helpt Oekraïne al bij de export via de Donau. Premier Ciolacu zei deze week een nieuw importverbod wel te overwegen als de economische gevolgen voor Roemeense boeren net zo problematisch dreigt te worden als in het voorjaar.
Bulgarije is resoluter en besloot vorige week donderdag, dus al voor het besluit van de Europese Commissie, om het importverbod niet te verlengen. Volgens de Bulgaarse regering zou het importverbod de voedselprijzen opdrijven. Maandag blokkeerden honderden Bulgaarse boeren met tractoren de snelweg.
Het is in elk geval een serieuze kink in de kabel, terwijl Polen een zeer trouwe bondgenoot was van Oekraïne sinds het begin van de Russische invasie. Voor een deel zijn Morawiecki’s woorden verkiezingsretoriek, zei Volkskrant-correspondent Arnout le Clercq donderdag. ‘Net als in Nederland, houdt de vraag wie zorg moet dragen voor het platteland Polen erg bezig. Boeren zijn er zeer ontevreden over het aflopen van de Europese ban op de invoer van Oekraïens graan.’
Bovendien leek de Poolse president Andrzej Duda donderdagavond geschrokken van de reactie op de uitspraken van premier Morawiecki. ‘De woorden werden op de slechtst mogelijke manier geïnterpreteerd’, zei hij. ‘Naar mijn mening bedoelde de premier dat we de nieuwe wapens die we momenteel kopen niet naar Oekraïne zullen overbrengen, omdat we het Poolse leger moderniseren’, benadrukte Duda, iets wat Morawiecki trouwens in andere woorden ook al had gezegd.
Gesprekken tussen Polen en Oekraïne lopen nog steeds. Een afgevaardigde van de Oekraïense delegatie zei tegen Reuters te verwachten dat de partijen er vrijdag nog uitkomen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden