Je hebt A-oorlogen, dan staat het Westen klaar met straaljagers en al. Maar de meeste oorlogen ter wereld zijn klasse B. Ook een B-oorlog haalt heus het nieuws, maar zo’n conflict mist de wow-factor, het voelt dan toch ergens alsof de leesbril van de koning belangrijker is.
De oorlog in Nagorno-Karabach voltrekt zich op de drempel van Europa, maar is een eeuwig B-conflict. Ingrediënten als ‘christelijke minderheid vast in enclave’, ‘aanval na langdurige hongerblokkade’, ‘exodus van 100 duizend inwoners niet de bedoeling’, ‘verleden van etnische zuivering’ – dit leidt tot zorgelijke woorden, maar niet tot westers ingrijpen.
Ik ben op bezoek in een keurig Limburgs rijtjeshuis, waar een Armeense twintiger gespannen in zijn handen wrijft: hoe loopt dit af? Hij denkt aan niets anders meer, dat geldt voor iedereen bij wie een oorlog, categorie A of B, dichtbij komt.
De jongeman, hij heet Tigran Khachatryan, komt uit Armenië. Hij groeide op in Vardenis, zijn moeder woont daar nog, handig als u Vardenis even opzoekt op Google Maps. Inderdaad: Vardenis ligt aan de grens met Azerbeidzjan.
Drie jaar geleden, voordat de vorige ronde van de oorlog in Nagorno-Karabach begon, leefde Tigran in een jongensdroom: hij werkte als voetbaltrainer, na een spelerscarrière bij de Armeense topclub Pyunik.
Op een septemberdag in 2020 werd hij wakker van het geluid van bombardementen. Azerbeidzjaanse troepen namen zijn stad onder vuur. Even verderop vielen ze Nagorno-Karabach binnen. Deze regio valt juridisch weliswaar onder Azerbeidzjan, maar de inwoners, veelal christelijke Armeniërs, moeten niets van Azerbeidzjan hebben.
Even later zat Tigran samen met andere mannen uit de grensstreek in een bus naar Nagorno-Karabach. Tigran was nog niet in militaire dienst geweest, had nooit een wapen in handen gehad. ‘Maar een automatisch geweer, dat is makkelijk te hanteren’, stelt hij. Hij werd ingedeeld op een schijnbaar veilige post waar hij hielp om met mortieren te schieten.
Maar de realiteit van deze oorlog, waar in 2020 aan beide zijden duizenden doden vielen, bereikte ook de achterste linies. Op de post waar Tigran gelegerd was, begonnen ze met vijftig man. Vijf kwamen om het leven. Velen raakten gewond, onder wie Tigran.
Een Azerbeidzjaanse granaat kwam dichtbij neer. De scherven scheurden zijn linkeronderbeen open. Zoals hij zegt: ‘Het bloed kwam.’ Een ambulance evacueerde hem onder aanhoudende beschietingen. Diezelfde dag gaf Armenië een gedeelte van de enclave op.
Tigran lag in een Armeens ziekenhuis, waar ineens een snikkend meisje zijn kamer binnenkwam; een jonge vrijwilligster, lamgeslagen door de aanblik van zoveel gewonde soldaten. Tigran maakte een foto met haar, om haar op te vrolijken. De vrijwilligster deelde de foto met haar nichtje in Nederland; Anush heet ze, ze heeft een Limburgse tongval, maar Armeense ouders. Via sociale media kreeg ze prompt contact met Tigran.
Vorig jaar zijn ze getrouwd. ‘Het was alsof we elkaar al jaren kenden’, zegt Anush. Verlegen slaat Tigran zijn handen voor zijn gezicht. Liever praat hij over de oorlog die oplaait. ‘Wij krijgen geen hulp zoals Oekraïne nu krijgt. Nagorno-Karabach is slachtoffer van spelletjes tussen Rusland en het Westen.’
Dat klinkt als een complottheorie, maar zoals dat soms gaat op het wereldtoneel: het blijkt een tamelijk adequate samenvatting, in een recent rapport legt denktank Clingendael dit uit.
Armenië probeerde de afgelopen tijd wapens uit het Westen te bemachtigen. Maar ja, alle aandacht gaat hier uit naar de A-oorlog van dit moment, Oekraïne. Sowieso riskeert Europa geen ruzie met Azerbeidzjan, dat heeft te maken met olie en gas. Tot slot geldt Armenië formeel nog steeds als bondgenoot van Rusland, al wil iedereen daar van de Russen af.
Dit is Tigrans angst: dat Azerbeidzjan na de overwinning van deze week in Nagorno-Karabach ook Armenië zelf binnenvalt. Vorig jaar maakten Azerbeidzjaanse troepen bij zijn geboortestad Vardenis voor de tweede keer een uitstapje over de grens. ‘Het is gevaarlijk daar.’
In Nederland legt Tigran vloeren. Hij voetbalt weer, bij VV Sittard, rechtsachter in het tweede elftal. Bij het spelen heeft hij altijd pijn. Dat komt door de granaatscherf bij zijn knie, de artsen durven die niet te verwijderen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden