Mark Rutte zet zelf de toon bij zijn laatste grote politieke debat als demissionair premier, donderdag in de Tweede Kamer. Voortbordurend op de inbreng van de nieuwe SGP-leider Chris Stoffer vergelijkt Rutte de politiek met een werkplaats vol ‘gereedschappen, bedrijvigheid en ondernemerschap’. ‘Ik denk aan de moties, de amendementen, de inbrengen van alle Kamerfracties, het politieke handwerk, want dat is natuurlijk ook een gereedschap’, zegt Rutte als hij het woord neemt. ‘Kortom, democratie in actie.’
Die eerste woorden sluiten onbedoeld ook aan bij de kritiek die vaak op de nu demissionaire premier is geuit. Voor Rutte zou de politiek een mooie klus zijn, een interessante puzzel, een zoektocht naar ingenieuze compromissen. En hij was, ook volgens zijn vijanden, een van de beste politieke ambachtslieden die Den Haag heeft gezien, maar wat was nou zijn hogere doel? Of was het hogere doel de politiek en de macht zelf?
Nu Ruttes nadagen als premier zijn aangebroken, worden die vragen niet langer gesteld. Zijn echt laatste Algemene Politieke Beschouwingen vonden al een jaar geleden plaats, alleen wist niemand dat toen nog. Het debat van donderdag doet soms denken aan de benefietwedstrijd voor een afzwaaiende voetballer: er is af en toe nog een hoogstandje te zien, maar de echte inspiratie is weg; er staat niets meer op het spel.
Rutte etaleert zijn verbale virtuositeit als Wilders eist dat de koning afziet van zijn loonsverhoging. De demissionair premier noemt het voorstel ‘goedkoop’. Hij wijst erop dat Wilders zelf voor de regeling stemde die bepaalt dat de vergoedingen van de koning, Kamerleden en bewindspersonen meestijgen met het salaris van de vice-president van de Raad van State, Thom de Graaf (‘zijn naam zij geprezen’, aldus Rutte). Daar opeens van afwijken zou inconsequent zijn.
Als Wilders volhoudt, toont de premier zich quasi-teleurgesteld in de PVV-leider die opzichtig hengelt naar regeringsdeelname met de VVD. Rutte: ‘We zagen gisteren Wilders als een vlinder uit de cocon komen, helemaal veranderd in een rechtsstatelijk denker, dus ik dacht: hij is het met mijn redenering eens. We moeten toch een beetje consequent blijven in onze redeneringen.’
Als het van pas komt, blijkt Rutte ook weer te beschikken over een feilloos geheugen. Pieter Omtzigt komt daar donderdag achter als hij zich beklaagt over het woud van fiscale maatregelen die de belastingdruk ondoorzichtig maken. Rutte herinnert zich dat in het verleden ‘een bepaalde fiscale woordvoerder van het CDA’ betrokken was bij het doorvoeren van enkele van die maatregelen.
‘Dat komt inderdaad van het CDA, maar ik heb geen actieve herinneringen aan hoe dat nou ook alweer zat’, zegt Omtzigt. Rutte: ‘Nou, ik wel! U was de woordvoerder.’
Het zijn de spaarzame momenten die doen denken aan al die Algemene Politieke Beschouwingen die Rutte wist te domineren. In zijn hoogtijdagen werd hij weleens de Mohammed Ali van het politieke debat genoemd: dansen als een vlinder, steken als een bij. Nu heeft niemand er nog behoefte aan om met hem in de ring te gaan. Het echte gevecht vindt plaats tussen de politieke leiders in de Tweede Kamer.
De demissionair premier zelf waagt zich niet aan grote bespiegelingen over de lessen die hij heeft getrokken uit zijn lange politieke leven. Alleen als hij wordt uitgedaagd door Jesse Klaver verklaart hij wederom wat hem altijd aan het hart is gegaan, ook al wilden zijn rivalen dat niet altijd zien als een politieke drijfveer: het belang van een groeiende economie, lage werkloosheid, florerende bedrijven. ‘Niet voor niks hebben bedrijven als Shell, Unilever en DSM nu Nederland verlaten’, zegt Rutte over het mogelijk verhogen van de vennootschapsbelasting. ‘Dat zou echt onverstandig zijn. We moeten de kerk in het midden houden.’
Tijdens het debat merkt Rutte ironisch op dat er toch nog redelijk wat vragen aan hem worden gesteld. ‘De media voorspelden dat ik hier heel zielig mijn boekje zou voorlezen en dat niemand iets zou vragen. Het gaat toch beter.’ Tegelijkertijd zijn de bankjes in de Tweede Kamer geregeld leeg, omdat er achter de schermen overleggen plaatsvinden over het aanpassen van de begroting. Het zal voor de politieke ambachtsman Rutte wennen zijn; de deals worden voortaan buiten hem om gesloten.
De demissionair premier wil ook tegen journalisten weinig kwijt over zijn gevoelens bij zijn laatste grote debat. ‘Er komen nog heel veel laatste keren’, zegt Rutte. ‘Ik wil gewoon mijn werk blijven doen. Anders ben je alleen maar bezig met je eigen emoties.’
Het debat is al vroeg in de avond afgelopen. Rutte gaat weer terug naar ‘de zaak’, zoals hij het soms noemt, terug naar het Torentje. Anderen zullen voor hem gaan bepalen hoe lang dat nog duurt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden