Het debat wordt opeens heel politiek als BBB-leider Van der Plas haar motie indient om het minimumloon te verhogen. De rest van de Kamer vindt dat sympathiek, maar mist de dekking. En dat raakt een gevoelige snaar, omdat veel andere partijen zich onlangs ook al ergerden aan het BBB-verkiezingsprogramma. Dat stuurt aan op tientallen miljarden extra aan overheidsuitgaven zonder dat daar dekking voor wordt gezocht.
CDA-leider Bontenbal reageert als eerste: ‘Zo kan ik ook moties indienen van 10 miljard ofzo.’ Van der Plas vindt dat flauw. Zij vindt dat het niet aan haar is om dekking te zoeken, maar aan het kabinet.
‘Zo werkt het niet’, zegt Bontenbal: ‘Het voorstel van het kabinet is de Miljoenennota. Dat is hun voorstel. Als wij het geld op een andere manier willen uitgeven, zoeken we daarvoor dekking. Anders is uw motie gewoon geen serieuze motie.’
GroenLinks-leider Klaver valt hem bij: ‘Doe een voorstel voor de dekking, dan kunnen we daarover debatteren. Maar we kunnen niet alles uitgeven wat we willen en ook nog de belastingen verlagen. Dat is gratis bier.’
Consultants en adviesbureaus
Hierdoor uitgedaagd geeft Van der Plas aan dat zij denkt dat het kabinet het geld kan vinden door te besparen op het inhuren van consultants en adviesbureaus. ‘Waarom moeten wij altijd maar die dekking zoeken? Waarom mogen wij niet niet van een kabinet verwachten dat zij bij onze voorstellen aangeven hoe ze het willen gaan doen?’
Klaver: ‘Omdat het uw werk als parlementariër is om aan te geven hoe u het wilt betalen.’
VVD-fractieleider Hermans valt hem bij. ‘Wij doen hier aanvullende voorstellen op het voorstel van het kabinet. Dan ligt de budgetverantwoordelijkheid bij ons. Uiteindelijk is politiek wel het kiezen in schaarste. Dat is niet altijd leuk, maar het moet wel.’ Zij raadt Van der Plas aan haar voorstel aan te passen.
Die denkt er niet aan: ‘Ik ben ook eerlijk naar de kiezer. Ik heb net gezegd waar ik eventueel de dekking zie. Bij de consultants. Andere partijen verhogen de belastingen voor bedrijven, die dat dan weer gaan doorberekenen aan de consument. Is dat dan eerlijk naar de kiezer?’
Sinterklaas
D66-leider Paternotte vindt dat Van der Plas voor Sinterklaas speelt. ‘De BBB heeft heel mooie wensen in het verkiezingsprogramma staan, voor een bedrag van 35 miljard euro per jaar extra. Zonder dekking. Zou het geen goed idee zijn als u aangeeft hoe u dat allemaal gaat betalen?’
Van der Plas wil op een andere manier politiek bedrijven, reageert ze. Daarom laat ze haar programma ook niet doorrekenen door het Centraal Planbureau. ‘Dat gaat uitrekenen wat het allemaal kost, maar er wordt nooit een berekening gedaan wat het allemaal oplevert. Als je bijvoorbeeld zorgt voor goede mondzorg, voorkom je heel veel ellende op lange termijn en gaan andere zorgkosten omlaag.’
Daar laat de rest van de Kamer het bij, maar Van der Plas weet alvast uit welke hoek de wind in de campagne gaat waaien.
Overigens krijgt Van der Plas wel deels haar zin: het minimumloon gáát omhoog volgend jaar, met 1,7 procent. Maar dan niet door een motie van Van der Plas, maar door die van CU-leider Bikker, gesteund door een ruime Kamermeerderheid. De dekking zoekt Bikker bij een belastingverhoging voor bedrijven en banken.
Raoul du Pré
Nadat Sophie Hermans (VVD) haar plan heeft voorgelezen voor een accijnsverlaging, interrumpeert Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) haar. Niet zozeer om haar aan te spreken over de verlaging op zichzelf, ‘daar kunnen we van mening over verschillen’, maar vanwege de manier waarop Hermans die verlaging wil bekostigen. Een deel moet namelijk uit het Nationaal Groeifonds komen, een fonds van zo’n 20 miljard euro bedoeld voor innovatieve projecten.
‘Niet lang geleden hebben we als Kamer gezegd: we gaan investeren in het groeivermogen van Nederland, in de verdiencapaciteit’, begint Klaver. Het fonds is in het leven geroepen omdat ‘politici onbetrouwbaar zijn’ en niet altijd op de lange termijn investeren, maar geld willen uitgeven aan zaken die op dat moment ‘populair’ zijn. Klaver vindt het verkeerd dat juist dat fonds nu al twee jaar op rij ‘is verworden tot een grabbelton’. ‘Hoe kan het dat de VVD, de partij van innovatie, dit een goed plan vindt?’
Hermans erkent dat het een dilemma is om geld uit het groeifonds te halen. Maar volgens haar is het een beter alternatief dan een lastenverzwaring voor alle Nederlanders. ‘Als ik dan een keuze moet maken, dan maak ik de keuze om van al die Nederlanders die de auto nodig hebben de vaste lasten naar beneden te brengen.’
Klaver vindt dat het laat zien ‘hoe onbetrouwbaar de politiek is’ als partijen twee keer in twee jaar tijd geld uit een pot halen die daar expliciet niet voor bedoeld was. ‘Het komt niet in mijn hoofd op om dat als dekking te gebruiken.’
Hessel von Piekartz
Onder leiding van GroenLinks-PvdA en ChristenUnie wil een Kamermeerderheid nog eens 2 miljard euro uittrekken voor de verhoging van het minimumloon en de kinderopvangtoeslag. De voorstellen worden betaald door onder meer een bankenbelasting in te voeren.
D66, PvdD, Denk, Bij1, PVV, Volt, Fractie Gündogan en Fractie Den Haan steunen het plan.
De partijen willen onder meer dat het minimumloon per 1 januari met 1,7 procent wordt verhoogd en trekken 425 miljoen euro uit om de kinderopvangtoeslag te verhogen.
Het leeuwendeel van de extra uitgaven wordt gedekt door de inkoop van eigen aandelen op dezelfde wijze te belasten als de uitkering van dividend. Dat moet 1,2 miljard euro opleveren. Een verhoging van het toptarief in box 2 en box 3 met 2 procent moet nog eens 450 miljoen euro opleveren. Een bankenbelasting levert de rest van de dekking op: dat moet de schatkist 350 miljoen euro opleveren.
Avinash Bhikhie
PVV-leider Geert Wilders trapt de tweede termijn van de Kamer af en begint opnieuw over een betere besteding van de miljarden van het demissionair kabinet. De ‘schamele 2 miljard’ aan koopkrachtreparatie is te weinig in vergelijking met de ‘6- tot 7 miljard voor stikstof en klimaat’. De PVV wil het ‘precies andersom’ doen.
Daarna leest Wilders een lijst moties voor, onder meer over het niet verhogen van de energiebelasting op gas en het weer volledig vergoeden van een kunstgebit. Hij sluit af met het punt dat hij al eerder tegenover Rutte maakte over de salarisverhoging van de koning. Middels een motie wil hij de koning oproepen om de 55 duizend euro die hij erbij krijgt, terug te geven. Dat heeft weinig kans van slagen, de motie is niet door andere partijen ondertekend.
Hessel von Piekartz
De prijs aan de pomp gaat per 1 januari toch niet omhoog. Een ruime meerderheid in de Kamer steekt een stokje voor de accijnsverhoging van 20 cent per liter. Ook de energiebelasting voor huishoudens gaat omlaag.
VVD, SP, ChristenUnie, PVV, BBB, Nieuw Sociaal Contract, Denk, SGP, BVNL, JA21 en Fractie Den Haan roepen het kabinet met deze maatregelen op de lage en middeninkomens die zich zorgen maken om de vaste lasten te ontzien.
De partijen willen dat het kabinet de bestaande korting op brandstof met een jaar verlengt. Het gaat om opnieuw een eenmalige korting die alle benzineautogebruikers aan de pomp zullen voelen. De verlaging van de energiebelasting betreft een structurele koopkrachtverbetering. Daar trekken de partijen jaarlijks 200 miljoen voor uit.
De voorstellen worden betaald door de hogere gasbaten, maar ook uit het Nationaal Groeifonds.
Avinash Bhikhie
De eerste Kamermeerderheid voor een verbouwing van de begroting voor 2024 lijkt een feit: de ChristenUnie wil 420 miljoen euro uittrekken om te voorkomen dat de prijzen van trein- en buskaartjes volgend jaar fors omhooggaan en heeft daarvoor de steun vergaard van in elk geval GroenLinks, CDA, D66, Volt, SGP, SP, VVD, BBB en PVV.
Onlangs bleek dat een kaartje voor de bus, tram of metro volgend jaar waarschijnlijk 11,7 procent meer kost dan nu. De prijsverhoging is nodig door de stijgende kosten van onder meer energie en personeel.
De Kamer wil in elk geval een deel van de prijsstijging voorkomen. Het benodigde geld zou van de plank moeten komen: het kabinet kampt al enkele jaren met geplande uitgaven die in de praktijk niet kunnen worden gedaan, bijvoorbeeld omdat het ontbreekt aan voldoende personeel.
Raoul du Pré
Rutte komt tot slot bij het kopje ‘overig’ en behandelt in sneltreinvaart een aantal vragen van Kamerleden. Eerst wil hij ingaan op de vraag van SGP-leider Chris Stoffer over wat Rutte zelf nog in zijn laatste periode wil bereiken. ‘Het afwikkelen van het toeslagenschandaal, Groningen, MH17, Oekraïne’, somt hij op. Ook koopkrachtherstel staat wat hem betreft hoog op de agenda, evenals ‘zaken die niet kunnen wachten’, zoals veiligheid, klimaat, onderwijs en de ‘kansencrisis’.
Dan gaat Rutte nog kort in op de formatie. Vanuit het parlement klonken afgelopen tijd geluiden om de koning daar net als vroeger weer een rol in te laten spelen. Rutte juicht dat ‘persoonlijk zeer toe’, maar benadrukt wel dat als de Kamer daarvoor zou kiezen de koning die rol wel voor de lange termijn zou moeten hebben. ‘Anders maak je van de koning een speelbal’, zegt hij. ‘We moeten niet denken: over een paar jaar is het weer afgeschaft. Het vereist wel consequent doordenken’.
Na het lijstje is Rutte klaar met zijn beantwoording en schorst Kamervoorzitter Bergkamp de vergadering. Om 14.45 uur gaat de vergadering verder en zijn de Kamerleden weer aan de beurt. Zij zullen de tijd niet alleen gebruiken voor de lunch, maar ook voor het smeden van bondjes om hun voorstellen erdoorheen te krijgen. In de zaal was al zo nu en dan te zien dat partijen bij elkaar aanschoven. Sommige Kamerleden lieten elkaar documenten met mogelijk voorstellen zien.
Hessel von Piekartz
Premier Rutte gaat op korte termijn in gesprek met de Pakistaanse regering over de bedreigingen die daar worden geuit aan het adres van Nederlandse politici zoals Geert Wilders. De PVV-leider meldde dat nu ook een Nederlandse rechter daarvan slachtoffer is.
De Pakistaanse cricketer Khalid Latif kreeg onlangs hier in Nederland een celstraf van 12 jaar voor een poging tot uitlokking van moord. In 2018 loofde hij 21 duizend euro uit aan degene die Wilders om zou brengen, nadat de PVV-leider een cartoonwedstrijd over de profeet Mohammed had georganiseerd.
Het was voor het eerst dat het Openbaar Ministerie iemand in het buitenland vervolgde voor het bedreigen van een Nederlandse politicus. De kans dat Latif daadwerkelijk in de cel belandt, is zeer gering. Hij zit in Pakistan, was niet bij de rechtszaak aanwezig en Nederland heeft geen uitleveringsverdrag met Pakistan. Op rechtshulpverzoeken aan Pakistan kwam geen enkele reactie.
Dat zit Wilders dwars. Hij vreest dat er zo niets verandert. Hij meldde in de Kamer dat ook de Nederlandse rechter die Latif veroordeelde, in Pakistan inmiddels een prijs op zijn hoofd heeft gekregen. Dat heeft Wilders ook gemeld aan het OM. ‘Het kan niet zo zijn dat een Nederlandse parlementariër en een rechter met de dood worden bedreigd en dat een land als Pakistan niet meewerkt aan de vervolging van de daders’, aldus Wilders.
Hij vroeg Rutte om vrijdag bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties al het gesprek te zoeken met zijn Pakistaanse ambtsgenoot. Rutte kon niet beloven dat dat vrijdag al lukt, wel dat hij het gesprek zal zoeken. ‘Ik zal mijzelf in verbinding stellen met Pakistan.’
Raoul du Pré
Een harde aanvaring tussen Rutte en BBB-aanvoerder Caroline van der Plas, over het onderwerp dat haar het meest na aan het hart ligt: de stikstofuitstoot door de boeren.
Van der Plas wil weten wat Rutte vindt van recent onderzoek van de Universiteit van Amsterdam (UvA), waaruit bleek dat verreweg het grootste deel van de uitgestoten stikstof van de veehouderijen, zo’n 90 procent, in hogere luchtlagen van de atmosfeer terechtkomt en dus niet direct op de nabijgelegen natuurgebieden in een straal van 500 meter rond de boerderijen.
Van der Plas ziet daarin bewijs dat het huidige kabinetsbeleid om vooral de piekbelasters nabij de natuurgebieden zo snel mogelijk weg te krijgen, geen zin heeft. ‘Duizenden boeren zien geen toekomst meer door dit op depositie gebaseerde beleid’, zei ze woensdag al. ‘De onderbouwing daarvan rammelt aan alle kanten, maar nu valt dat beleid als een kaartenhuis in elkaar. Het is tijd om te zeggen: we zagen het fout.'
Maar dat vindt Rutte allemaal veel te kort door de bocht. Hij wijst er koeltjes op dat de bevindingen van de UvA geheel in lijn zijn met eerdere bevindingen van het gezondheidsinstituut RIVM, waarop het kabinetsbeleid is gebaseerd.
Ook als niet alles meetbaar is, betekent dat niet dat de veehouderij niet in hoge mate bijdraagt aan de stikstofuitstoot, benadrukt hij. De UvA zelf schrijft daarover: ‘Buiten het gebied met een straal van 500 meter slaat ook stikstof neer, maar op deze afstand is een individuele boerderij niet langer aan te wijzen als de belangrijkste bron. Stikstof dat hier neerslaat is hoofdzakelijk afkomstig uit de zogenoemde stikstofdeken. Die term slaat op het totaal aan stikstof in de atmosfeer dat als een soort deken over ons land ligt, en dat afkomstig is uit een veelvoud van zowel agrarische als industriële bronnen.’
Rutte benadrukt dat de UvA wat hem betreft niets nieuws beweert en dat het kabinet ook de industrie aanspreekt op de stikstofuitstoot. Hij ziet dan ook geen aanleiding om het kabinetsbeleid aan te passen.
Dat schiet Van der Plas in het verkeerde keelgat. Zij vindt hem veel te laconiek. ‘Ik word hier een beetje ziek van. Nu is het weer in lijn met de metingen van het RIVM. De premier moet nu eens serieus gaan antwoorden! Het hele land staat in de fik. Duizenden boeren hebben geen toekomst meer. Viskotters zijn naar de sloop gebracht. In dat rapport staat dat we van het grootste deel van de ammoniak niet eens weten waar het neerslaat. En we gaan maar door met dat beleid.’
Rutte op zijn beurt vindt haar reactie overdreven. ‘Mevrouw Van der Plas heeft niet het monopolie op de emoties van de mensen die te maken hebben met de stikstofproblematiek. Die voelen we allemaal. Maar zij stelt concrete vragen. Die heb ik beantwoord.’
Raoul du Pré
Het beperken of zelfs terugdraaien van de accijnsverhogingen op brandstof, is geen efficiënte manier om lage- en middeninkomens te ontzien. Die conclusie heeft bank ING aan de vooravond van de Algemene Politieke Beschouwingen naar buiten gebracht op X, met cijfers van het CBS als onderbouwing.
De cijfers dateren nog uit het CBS Budgetonderzoek van 2015, waaruit blijkt dat huishoudens met de hoogste inkomens ook het meeste geld uitgeven aan brandstof. De hoogste inkomensgroep geeft ruim 2.300 euro per jaar uit aan brandstof, terwijl dat voor de laagste inkomensgroep ongeveer 400 euro is. Nieuwe data zijn momenteel niet beschikbaar.
Source: Volkskrant