‘Als je gossip hebt, stuur ons een DM op TikTok.’ In korte tijd zijn op TikTok tientallen anonieme accounts gestart die roddels op middelbare scholen verzamelen en allemaal dezelfde methode hanteren: die van juicekanalen. Alsof de scholieren zelf juicekoningin Yvonne Coldeweijer zijn, vragen ze hun volgers om in privéberichten roddels in te sturen. In TikTok-filmpjes delen ze deze roddels ongeverifieerd met hun volgers.
De berichten gaan veelal over ruzies, drugs, seks, romances en andere relletjes. ‘K kijkt anime porno tijdens de les’; ‘J (H4) heeft gedreigd met dat hij een mes meeneemt naar school’; ‘S (3de) heeft haar Snap uitgewisseld met een wiskundedocent’. De namen worden meestal alleen met een initiaal geschreven, wat het aannemelijk maakt dat de berichten deels verzonnen zijn.
Over de auteur
Haro Kraak is verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over cultureel maatschappelijke onderwerpen als identiteit, gender, polarisatie, extremisme en levenseinde.
De profielen vernoemen zich vaak naar Gossip Girl, een populaire Amerikaanse serie uit 2007 waarin een anonieme blogger alle roddels van een elitaire school in New York beschrijft. De accounts verwijzen daarnaast ook naar specifieke scholen.
Een blik op TikTok leert dat er roddelaccounts zijn op scholen in onder meer Weesp, Boxtel, Purmerend, Nijmegen, Boxmeer, Bussum, Wolvega, Amsterdam en Amersfoort. De meeste hebben een paar honderd volgers. Het lijkt een copycat-trend; bijna alle accounts zijn in de afgelopen dagen opgericht.
‘Ik zou dit een vorm van cyberpesten noemen’, zegt Sara Pabian, die sinds 2011 onderzoek doet naar cyberpesten. ‘De accounts zijn gekoppeld aan een school of een regio, waardoor iedereen elkaar kent en het zeer kwetsend kan zijn om onderwerp te worden van zo’n roddel. Zelfs als er alleen een initiaal en een klas worden genoemd kan dat makkelijk herleidbaar zijn.’
Het is een gevaarlijk fenomeen, zegt Pabian, universitair-docent communicatiewetenschappen aan de Tilburg University. ‘Het zou goed kunnen dat leerlingen doelgericht een roddel insturen om iemand die ze kennen aan te vallen. Vaak bevatten deze roddels onwaarheden. Uit onderzoek weten we dat dit soort gepest op de lange termijn grote gevolgen kan hebben voor de mentale gezondheid van slachtoffers.’
Voor de volgers zijn de roddelaccounts een vorm van vermaak, denkt Pabian. ‘Ze zijn nieuwsgierig wat er allemaal over hun school wordt gezegd en willen kijken of ze zelf worden benoemd. Vaak hebben ze niet door dat hun likes of comments schadelijk kunnen zijn. Ze denken dat het oké is om mee te kijken.’
Scholen proberen de TikTok-accounts de kop in te drukken. ‘Helaas moet ik stoppen met dit account vanwege kk school’, schrijft een TikTokker uit Amersfoort. ‘Ik kom terug… ooit.’ Een ander profiel schrijft: ‘Volg me op m’n andere account (...), als deze verwijderd wordt.’
‘We zijn verrast dat de accounts op korte termijn zo’n impact maken, ze zijn pas twee dagen actief’, zegt Niek Wijers, hoofd bedrijfsvoering van de Nijmeegse scholengemeenschap NSG Groenewoud in de Gelderlander. ‘De inhoud is kwalijk en kan schadelijk zijn. We hebben contact met de wijkagent over welke stappen we kunnen ondernemen.’
Dat jongeren sociale media gebruiken om te roddelen over leerlingen op hun school is niet per se nieuw. Ook op Instagram, Telegram, Snapchat en WhatsApp bestaan er groepen en kanalen waar dit al langer gebeurt. Vaak is de inhoud zeer vrouwonvriendelijk en worden meisjes het slachtoffer van slutshamen en exposen in dit soort groepen: ze worden belachelijk gemaakt en beledigd, soms met naaktfoto’s en hun contact- of adresgegevens erbij. Dit kan strafbaar zijn.
Uit recent onderzoek blijkt dat cyberpesten, waaronder ook shamen, stalken en exposen vallen, een veelvoorkomend probleem is. Van de jongeren van 15 tot 25 jaar zegt 10 procent in 2022 slachtoffer geweest te zijn van digitale bedreiging en intimidatie, blijkt uit het onderzoek Online Veiligheid en Criminaliteit van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Jonge vrouwen hebben een grotere kans slachtoffer te worden.
Op scholen zijn er veel campagnes om (cyber)pesten tegen te gaan. Pabian: ‘Scholen zijn verplicht er iets aan te doen. Maar het werkt alleen als de school er gedurende het jaar vaak op terugkomt, en niet één dag per jaar. En je moet het doen op het niveau van de jongeren zelf.’
Pabian is momenteel betrokken bij een project waarbij influencers worden ingezet om cyberpesten te bestrijden. ‘We weten uit eerder onderzoek dat influencers kunnen bijdragen aan gezond seksueel gedrag en we zijn ervan overtuigd dat dit ook voor gezond sociaal gedrag geldt. Influencers staan dichter bij de jongeren en vertellen vaak vanuit hun eigen ervaring over iets als pesten. Dat maakt hen overtuigender dan een leerkracht of onderzoeker.’
Het belangrijkste in de strijd tegen cyberpesten is om een duidelijke sociale norm aan te leren, zegt Pabian. ‘Jongeren denken vaak dat ze online meer mogen dan offline. Als je denkt dat het oké is, is de drempel erg laag om ook te reageren op zo’n roddelaccount. Een goede vuistregel is: wat je offline niet durft te zeggen, moet je online ook niet zeggen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden