Het valt niet per se snel op, en het klinkt misschien een beetje gek, maar de Melkweg, het sterrenstelsel waarin de mensheid leeft is, nou ja... een beetje króm.
Het was tot nog toe een raadsel waarom, maar deze week beschreven sterrenkundigen in het vakblad Nature Astronomy een vermoedelijke verklaring. Het komt, stellen zij, door de invloed van een ongrijpbaar goedje, dat niemand kan zien en dat zich alleen indirect verraadt: donkere materie.
Maar wacht, eerst eens even een stapje terug. Want hoe weten we eigenlijk überhaupt iets over de vorm van de Melkweg, het sterrenstelsel waarin onze zon en miljarden andere sterren zich bevinden?
Over de auteur
George van Hal schrijft voor de Volkskrant over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart. Hij publiceerde boeken over alles van het heelal tot de kleinste bouwstenen van de werkelijkheid.
Foto’s van de Melkweg hebben we immers niet. We zitten namelijk ín de Melkweg, en een foto maken van de buitenkant van een huis vanaf de bank in de woonkamer is onmogelijk. Het equivalent van naar buiten lopen en die foto maken, kan bovendien ook al niet: de Melkweg is naar menselijke maatstaven simpelweg véél te groot om iets met een fototoestel naar de uitgang te sturen.
Het grove idee van hoe ons kosmisch thuis er zo ongeveer uit moet zien, komt daarom vooral uit tekeningen en foto’s van ándere sterrenstelsels, zoals buursterrenstelsel Andromeda. Dat geeft een heel aardige grove indruk, maar daarop kun je natuurlijk geen wetenschappelijke analyses loslaten.
De Europese ruimtetelescoop Gaia biedt daarom soelaas. Dat instrument meet van grote aantallen sterren in de Melkweg de positie en de snelheid en fabriceert daarmee een bijzonder nauwkeurige 3D-kaart van ons sterrenstelsel. Met die gegevens ontdekten astronomen eerder al dat de buitenste delen van de Melkweg een maffe kromming vertonen. Hoe verder je van het centrum komt, hoe krommer de schijf van het sterrenstelsel blijkt. Ook de zogeheten halo, de bol van gas en sterren die om die schijf ronddraait, bleek een tikje gekanteld.
Opvallend, maar ook weer niet verrassend. De Melkweg, zo bleek ook al eerder uit gegevens van Gaia, is in het verleden weleens op een ander sterrenstelsel geknald. Niet raar, wanneer je na zo’n botsing dan ook een beetje kromtrekt.
Toch kan dat niet het hele verhaal zijn, zo laten de onderzoekers nu zien. De huidige vorm van de Melkweg kun je, schrijven zij, alleen begrijpen met donkere materie. Dat onzichtbare goedje onthult z’n bestaan indirect, bijvoorbeeld doordat het met zijn zwaartekracht aan andere voorwerpen trekt. Waaruit donkere materie precies bestaat, is echter nog altijd onbekend.
Astronomen menen dat de Melkweg behalve een zichtbare halo ook een donkere halo heeft. En het is die donkere halo die na een botsing met een ander stelsel kan kantelen en de Melkwegschijf met zijn zwaartekracht vervolgens kromtrekt. Zo kun je de vorm en de geschiedenis van het kosmische thuis waarin de aarde, zon en al die andere sterren al miljarden jaren hun rondjes draaien dus ook gerust zónder foto's onthullen.
Source: Volkskrant