Wethouder Eva Boswinkel (GroenLinks) kwam woensdag naar Nieuwspoort met Zutphense walburgers, een soort besuikerde oliebollen. Onder het motto ‘Laat ons niet in de st(r)eek’ probeerden bestuurders van vijftig middelgrote gemeenten (de M50) Kamerleden en bewindslieden er met lokale lekkernijen en argumenten van te overtuigen extra te investeren buiten de grote steden.
Het lobby-evenement werd voor de derde keer georganiseerd tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. In voorgaande jaren moesten gemeenten als Barneveld, Peel en Maas en Midden-Groningen meer moeite doen om bij Den Haag in het gevlij te komen. ‘De regio wordt opeens van links tot rechts omarmd’, ziet Boswinkel. ‘Daar kun je cynisch over doen, maar we verheugen ons in de belangstelling.’
Over de auteur
Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in het noorden van Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe
Verkiezingsprogramma’s staan vol warme woorden. ‘Het nationale beleid zou veel meer gericht moeten zijn om van álle regio’s in ons land, ongeacht hun directe getalsmatige economische impact, succesregio’s te maken’, stelt de BoerBurgerBeweging in het verkiezingsprogramma. Het woord ‘regio’ komt 406 keer voor in het document, dat doorspekt is van woorden als noaberstaat en mienskip – regionale varianten van behulpzame gemeenschappen.
Andere partijen lijken wakker geschud door de electorale revolte die de partij van Caroline van der Plas veroorzaakte tijdens de Provinciale Statenverkiezingen eerder dit jaar. ‘Wij willen dat mensen zich overal in het land gehoord voelen en zich kunnen herkennen in nationaal beleid’, klinkt het bijvoorbeeld bij de VVD. De liberalen willen de reistijden met het ov tussen de Randstad en andere regio’s verkleinen en cultuurgelden beter spreiden over het land.
En GroenLinks-PvdA verklaart: ‘Wij gaan de brede welvaart van alle regio’s van Nederland bevorderen. Lang werd er volop in de Randstad geïnvesteerd, terwijl elders buslijnen, bibliotheken en ziekenhuizen verdwenen.’ Het linkse verbond belooft ‘bieb, bus en buurthuis’ terug te brengen in dorpen.
‘De tijd is een pendule’, zegt Marijn Molema, bijzonder hoogleraar regionale vitaliteit & dynamiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Jarenlang werd plattelandsproblematiek nauwelijks geagendeerd, nu staat de periferie weer volop in de aandacht.’ Volgens hem speelt de opkomst van de BBB daarbij absoluut een rol. ‘Maar er is ook een onderstroom van gevoelens dat ‘de regio’ niet meer meetelt.’
Van Molema verscheen recent Zwaaien, roepen, springen - Naar een land waarin elke regio telt, over de geschiedenis van regionaal economisch beleid. De afgelopen decennia werd er vooral geïnvesteerd in toch al succesvolle ‘economische hotspots’, in plaats van het versterken van kwetsbare regio’s. ‘Dat resulteerde in teleurstelling, die nu wordt gepolitiseerd. Met urgente kwesties zoals het stikstofvraagstuk en de energietransitie voelen regio’s bovendien aankomen: wij mogen het weer oplossen.’
In Nieuwspoort konden Kamerleden kwartetten met voorzieningen: moeten we het ziekenhuis sluiten, of extra bezuinigen op de jeugdzorg? ‘Wij willen laten zien dat abstracte Haagse bezuinigingen een kaalslag veroorzaken in de lokale praktijk’, zegt wethouder Boswinkel. ‘Het Rijk heeft een groot deel van Nederland verschraald achtergelaten. Vergeet niet dat er meer mensen buiten de grote steden wonen dan erin.’
Ze weet zich gesteund door het eerder dit jaar verschenen rapport Elke regio telt!. Daarin constateren drie belangrijke adviesraden een toename van onwenselijke verschillen tussen Nederlandse regio’s, bijvoorbeeld op het gebied van voorzieningen voor zorg, onderwijs, infrastructuur en werkgelegenheid. Dat moet worden rechtgezet, luidt het advies.
Het rapport werd onderschreven door het kabinet. In de Miljoenennota worden de eerste daden bij het woord gevoegd. Zo is er 1,8 miljard euro minder beschikbaar voor het doortrekken van de Noord/Zuidlijn van Amsterdam naar Schiphol, terwijl de reservering van 3 miljard euro voor een snelle spoorverbinding met het Noorden, de Lelylijn, ongemoeid blijft. ‘Bestuurlijk Noord-Nederland mag z’n eerste bescheiden feestje vieren: niet een infra-project uit ‘de regio’, maar een miljardenplan uit de Randstad staat op losse schroeven’, concludeerde de Leeuwarder Courant. Al is de aanleg van de Lelylijn nog geen uitgemaakte zaak.
Boswinkel telt haar zegeningen nu het Rijk stilaan tot inkeer komt. Maar als lokale bestuurder weet ze ook dat je met mooie woorden geen bibliotheken openhoudt. Zeker niet nu de middelen schaars zijn. ‘Het is een herverdelingsvraagstuk. Iedereen wil opeens een ‘regio’ zijn, zelfs Rotterdam-Zuid.’
Achter het charmeoffensief richting de regio schuilt een weerbarstige boekhoudkundige praktijk. ‘Gemeentelijke financiën zijn niet zo sexy. Maar uit abstracte formules komt wonderlijk genoeg steeds dezelfde uitkomst: grotere steden zijn beter af.’ De realiteit volgens Boswinkel: er staat nog steeds een bezuiniging van 3 miljard euro op het Gemeentefonds in de rijksbegroting. ‘Als dat niet wordt teruggedraaid, dan komt er van die verkiezingsbeloften over bestaanszekerheid weinig terecht.’
Volgens de Zutphense wethouder is het simpel: zorg dat gemeenten genoeg te besteden hebben en weten waar ze aan toe zijn, zoals ook Elke regio telt! bepleit. ‘Dus geen ‘regiodeals’, een soort schoonheidswedstrijdje met je buurgemeente, maar langjarige financiering.’
Het is belangrijk dat veronachtzaamde landsdelen wat meer politieke aandacht krijgen, vindt ook hoogleraar Molema. ‘De stedelijke bias is te lang te groot geweest. Op te veel plekken is het voorzieningenniveau door de ondergrens gezakt.’ Tegelijkertijd wil hij waken voor wat hij ‘regio-populisme’ noemt, met Den Haag als kwaadaardig centrum voor de elite versus het ‘echte Nederland’ dat zich nog in ‘de regio’ bevindt.
Regio’s moeten wat de hoogleraar betreft vooral met eigen plannen komen om toekomstbestendig te worden, en niet terugverlangen naar een tijd die is geweest. ‘Bereikbaarheid is een belangrijk thema. Maar misschien ontstaan ook daarin nieuwe vormen, van ov-hubs met e-bikes tot deelauto’s.’
Zijn gedachten gaan terug naar het kabinet-Biesheuvel I (1971-1973), toen Groningen en Limburg plots in de belangstelling stonden en er dikke nota’s volgden over hoe het verder moest met die achterblijvende gebieden. Dat loste de problemen niet op. ‘Ik geloof niet zo in de politiek van grote gebaren. Het schept verwachtingen die enkel weer tot teleurstellingen zullen leiden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden