De tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen is begonnen. Demissionair premier Mark Rutte begint zijn verhaal met een lange inleiding waarin hij onder meer wil ingaan op het ‘politieke handwerk’ dat hij gisteren in de Kamer heeft gezien. Hij stipt ook kort de nieuwe politieke werkelijkheid aan waarin alle partijen weer op zoek moeten naar nieuwe bondgenoten. ‘Ik zag veel politieke kopstukken aanschuiven in de bankjes van politieke tegenstanders. En volgens mij was dat meer dan babbelen.’
Daarna gaat Rutte in op de ‘uitzonderlijke situatie’ waarin deze politieke beschouwingen zich afspelen. ‘Maar een keer eerder in de geschiedenis waren er zo laat in het jaar nog verkiezingen, namelijk in 2006 en toen was er nog sprake van een tussen kabinet’, zegt hij. Nu kon het demissionaire kabinet minder eigen plannen maken, maar volgens Rutte is er wel degelijk geprobeerd ‘met concrete plannen te komen waarmee we niet kunnen wachten’, zoals het ‘voorkomen van oplopende armoedecijfers’.
Rutte trekt het nog iets breder en benoemt dat hem gisteren de gedachte bekroop dat de beschouwingen precies laten zien ‘waar de oorlog in Oekraïne over gaat’. Die gaat namelijk ‘over vrije mensen die in een soeverein land kunnen beslissen en dat doen in een democratisch proces.’ Daarom is het ‘zo cruciaal’ dat Nederland Oekraïne blijft steunen. ‘Het gaat ook over de verdediging van onze waarden.’
Hessel von Piekartz
Politieke partijen deden woensdag diverse voorstellen om de koopkracht van de middeninkomens te verbeteren. Zo willen verschillende politieke partijen de aangekondigde verhoging van de accijnzen op benzine en diesel terugdraaien. Hierdoor zouden de accijnzen op een lager niveau uitkomen.
Met nog maar twee maanden te gaan tot de verkiezingen smeden politieke partijen in rap tempo nieuwe bondgenootschappen. Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen was woensdag door de oogharen heen al te zien wat de nieuwe verhoudingen op het Binnenhof zullen zijn.
Lees hier de analyse van politiek verslaggevers Natalie Righton en Avinash Bhikhie.
Op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen komt het demissionaire kabinet aan het woord. Eerst verdedigt premier Mark Rutte de begrotingsplannen van de regering voor volgend jaar. Daarna wordt duidelijk of en hoe de Tweede Kamer deze plannen wil wijzigen.
Woensdag werd al duidelijk dat vrijwel alle partijen meer willen doen: ofwel voor de armste huishoudens, ofwel voor middeninkomens. De plannen van de verschillende partijen liepen echter nogal uiteen. Er lijkt een meerderheid voor het tegenhouden van de accijnsverhoging op brandstof, maar de fracties die dit plan steunen, zijn het er nog niet over eens hoe dit betaald moet worden.
Het is de vraag hoeveel ruimte het kabinet ziet voor aanpassingen. Hoe dan ook zal Rutte willen dat elk plan wordt voorzien van een voorstel om het te financieren. Op Prinsjesdag waarschuwde hij bovendien voor eventuele onvoorziene gevolgen van grote aanpassingen. De demissionair premier vreest voor schade aan de economie, bijvoorbeeld als ambitieuze plannen worden betaald door de lasten voor het bedrijfsleven omhoog te gooien.
Redactie
Net voor de klok van elven komt het debat tot een einde met de bijdrage van Nilüfer Gündogan, voormalig Volt-Kamerlid. Zij maakt weinig woorden vuil aan de Miljoenennota, maar verwijst wel naar de recente berichtgeving in de Volkskrant over bestuurders die in toenemende mate worstelen met meldingen van integriteitsschendingen. En ze vraagt zich af wat er in Nederland over is van de ‘onschuld-presumptie’.
Heeft ze het daar, impliciet, ook over haar eigen lotgevallen bij Volt?
Zeker is dat dit haar laatste Beschouwingen waren. Gündogan is een van de vele Kamerleden die niet herkiesbaar zijn op 22 november. Ze gaat een documentaire over migratie maken, kondigt ze aan. ‘Over de mythes, van links en rechts, die niet stroken met de feiten.’
Bergkamp hamert af. Donderdagochtend om 10.15 uur begint demissionair premier Mark Rutte, voor het laatst, met de beantwoording van de vragen die hem vandaag zijn gesteld. En zullen er vele moties en amendementen worden ingediend om nog iets te veranderingen aan de begroting voor 2024. De vraag is welke partijen daarvoor ook voldoende steun weten te mobiliseren.
Raoul du Pré
Omtzigt begint met een woord van dank aan Sylvana Simons. ‘Ook kleine fracties voegen iets toe aan het debat, goed om dat andere geluid ook te hebben.’
De lijsttrekker van Nieuw Sociaal Contract bekritiseert de officiële armoedestatistieken, die de armoede in Nederland structureel zouden onderschatten. ‘De statistieken laten een daling zien, maar de armoede neemt toe in Nederland. Een bepaalde groep mensen zit al jaren onder sociaal minimum en wordt pas in 2028 geholpen. Ik vraag het kabinet dit eerder te doen.’
De voormalige CDA’er zegt dat de migratie beperkt moet worden. ‘Als we de woningnood op willen lossen, kunnen we niet toelaten dat we zo’n grote migratiestroom hebben. Dan zullen de wachtlijsten voor huurwoningen alleen maar oplopen.’ Als de overheid er niet in slaagt de migratiestroom in te dammen, telt Nederland over een aantal jaar 22 miljoen inwoners, stelt hij. Omtzigt heeft het niet over asielzoekers. Hij richt zijn pijlen op arbeidsmigratie en studiemigratie.
Tenslotte zegt hij nog iets over de rechtsstaat, een van zijn belangrijkste agendapunten. ‘Een rechtsstaat is duur, maar geen rechtsstaat is nog duurder, omdat je dan miljarden aan compensatie aan slachtoffers moet betalen.’
Yvonne Hofs
Ook Wybren van Haga, lijsttrekker van Belang van Nederland, heeft zin in de verkiezingen. ‘Er ligt een prachtige toekomst binnen ons bereik.’
Daar is wel wat voor nodig. ‘Als we maar ruimte geven aan barmhartig kapitalisme. Aan minimale belastingen, met een overheid die klein is en efficiënt en alleen de zaken regelt die we wél samen moeten doen. De overheid is het probleem en niet de oplossing. We moeten snijden in eigen vlees.’
Van Haga somt zijn belangrijkste actiepunten op:
‘Werken moeten weer lonen. De belastingen moeten voor iedereen omlaag, het toeslagenstelsel afgeschaft. Een asielstop. De erf- en schenkbelasting afschaffen. Ouderen krijgen weer het respect dat ze verdienen, met indexatie van de pensioenen.’
En hij kijkt nog één keer om naar het door hem zo vaak verfoeide coronabeleid: ‘Nooit meer lockdowns, avondklokken, zinloze mondkapjes en schendingen van onze grondrechten.’
Van Haga heeft hoge verwachtingen van 22 november, ‘de dag dat we onze soevereiniteit heroveren’.
Raoul du Pré
Sylvana Simons beschuldigt het kabinet van hypocrisie. Het heeft weliswaar excuses aangeboden voor het Nederlandse slavernijverleden, maar doet ondertussen volgens haar te weinig aan het nog altijd veel voorkomende racisme in Nederland.
Ze noemt vele voorbeelden, zoals het feit dat medicijnen zelden getest worden op mensen van kleur en daarom voor die groep mogelijk minder geschikt zijn. ‘Helen kan niet zonder herstel’, vindt ze. ‘Herstel gaat niet alleen over nazaten van tot slaaf gemaakten. Kolonialisme en kapitalisme zijn verwoestend voor ons allemaal.’
Ze verwijst naar het toeslagenschandaal en naar politiegeweld. ‘Winstbejag en xenofobie staan in elke crisis centraal. Zolang we pleisters blijven plakken op botbreuken zullen we nooit loskomen van angst en onzekerheid.’
Yvonne Hofs
Liane den Haan, die twee jaar geleden namens 50Plus in de Tweede Kamer werd verkozen, maar na 22 november als partijloos Kamerlid afhaakt, waarschuwt tegen de desastreuze gevolgen van de bezuinigingen op de ouderenzorg. Een deel daarvan is in de Miljoenennota geschrapt, maar de helft van die besparingen gaat tot ongenoegen van Den Haan gewoon door.
Ze sluit af met een reflectie op haar relatief korte periode als Kamerlid. Die tijd heeft ze niet als positief ervaren, vertelt ze de rest van de Kamer. De aanvallen, beledigingen en bedreigingen op sociale media zijn haar niet in de koude kleren gaan zitten en hebben haar voorheen positieve mensbeeld aangetast. Ook de ‘giftige’ omgangsvormen tijdens Kamerdebatten zijn haar niet meegevallen.
Ze is dan ook opgelucht dat haar Kamerlidmaatschap er bijna op zit, bekent Den Haan. ‘Sinds mijn politieke avontuur begon voel ik me vaak teneergeslagen. Ik heb me vaak afgevraagd: ‘In wat voor vreselijke samenleving leven wij?’ Het moment dat ik bekendmaakte niet door te gaan in de politiek gaf rust en ruimte, omdat ik weer terug ga naar een normaal leven.’
Sylvana Simons, die na de verkiezingen eveneens de politiek verlaat, richt een woord van dank aan Den Haan. ‘Ik bedank haar omdat ze de moed heeft haar kwetsbaarheid te tonen en de waarheid te vertellen. Ik hoop dat de nieuwe Kamer af en toe stil zal staan bij de woorden die zij zojuist heeft gesproken.’
Voorzitter Vera Bergkamp schorst het debat daarna voor tien minuten.
Yvonne Hofs
Joost Eerdmans (JA21) noemt allerlei voorbeelden van kabinetsmaatregelen die de prijzen opdrijven. Zoals de hoge brandstofaccijns in Nederland. ‘Alleen in Hongkong is de benzine duurder, allemaal met dank aan minister van Financiën Kaag.’ Omdat het demissionaire kabinet de alcoholaccijns verhoogt, wordt een biertje volgend jaar ook al een kwartje duurder, klaagt hij. ‘Nederland is na 13 jaar VVD in het Torentje een land geworden waar werken niet meer loont. Gaan we met links en het midden naar hogere belastingen en dwangmaatregelen of kiezen we voor een vrij Nederland. JA21 gaat voor welvaartszekerheid.’
De ‘wereldwijde migratiecrisis’ noemt Eerdmans ‘het grootste probleem van onze tijd’. JA21 wil arbeidsmigratie aanpakken, maar het grootste probleem is volgens hem de ongecontroleerde instroom van asielzoekers. ‘Iedere asielzoeker kost de schatkist over zijn levensloop naar schatting acht ton.’ JA21 wil daarom een asielstop. ‘Het antwoord van Rutte IV is tot nu toe alleen maar: meer opvang en een dwangwet. Die wet zet gemeenten buitenspel.’ Het tegenhouden van de Spreidingswet is voor Eerdmans ‘topprrioriteit’, besluit hij.
Yvonne Hofs
In navolging van de meeste voorgaande sprekers grijpt ook Volt-lijsttrekker Laurens Dassen de gelegenheid om zijn verkiezingsprogamma onder de aandacht te brengen.
Hij verheugt zich op 2050, vertelt hij nog eens. Althans, als het Volt-programma dan werkelijkheid geworden is. ‘Als we vandaag durven kiezen, stoot Nederland in 2050 al tien jaar geen broeikasgassen meer uit. Dan helpt kunstmatige intelligentie ons in 2050 elektrische bussen bouwen en besturen.’ Hij verheugt zich op ‘verbaasde kleinkinderen’, die dan verbaasd zullen terugkijken ‘hoe wij hun toekomst met onze keuzes hielpen bouwen’.
Dat alles zal alleen lukken in een federaal Europa, de gedachte waarop Volt is gebouwd. Uit het feit dat hij weinig tegenspraak krijgt blijkt dat Volt vooralsnog door weinig partijen als een directe concurrent wordt gezien.
Raoul du Pré
Voordat de nieuwe Denk-aanvoerder Stephan van Baarle aan zijn betoog begint, haalt hij hard uit naar Geert Wilders, die zijn openingsspreekbeurt tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen benutte voor de van hem bekende islamkritiek. ‘Voor ik begin moet mij iets van het hart’, zegt Van Baarle.
‘Aan het begin van het debat viel mij iets op. Je kunt met je verkiezingsprogramma hele bevolkingsgroepen hun rechten ontnemen, spreken van nepparlement en haat tegen moslims zaaien. Maar als je dit als parlementariër aan de orde stelt, dan wordt je microfoon uitgezet. Er wordt hier drek uitgestrooid over Nederlandse moslims en als je daar iets van zegt, dan word je monddood gemaakt, het is die dubbele maat waar wij als Denk tegen strijden.’
Wilders verkiezingssprogramma is volgens Van Baarle een discriminerend document, waarin vrouwen die uit religieuze overtuiging hoofddoek dragen het stadhuis niet meer in mogen om hun rijbewijs te verlengen. ‘Het is pure moslimhaat.’ Hij vindt dat de VVD een ‘knieval’ maakt voor racisme doordat de partij tijdens deze campagne de mogelijkheid open laat om straks met de PVV te gaan regeren. Hij spreekt VVD-leider Yesilgöz daarop aan en noemt haar een ‘machtspoliticus’ die denigrerend over migranten spreekt.
Bergkamp onderbreekt hem: ‘Ik heb u aan het begin van het debat onderbroken omdat u toen een persoonlijke aanval pleegde op de minister van Justitie en Veiligheid (VVD-leider Dilan Yesilgöz). Bergkamp vindt dat Van Baarle Yesilgöz opnieuw beledigt en roept hem daarom tot de orde.
Sophie Hermans schiet haar partijleider, die in Vak K zit, te hulp en veroordeelt Van Baarles uitspraken. ‘U valt iemand aan die tijdens dit debat niet kan reageren.’
Dan gaat ook premier Rutte zich ermee bemoeien. Ook hij veroordeelt de woorden van de Denk-woordvoerder. Van Baarle windt zich door de interventie van Rutte nog meer op. ‘Is de minister-president nu scheidsrechter in dit debat? Er wordt met twee maten gemeten. Alles wat in het straatje past van haatzaaien mag doorgaan, maar degenen die daar kritiek op hebben moeten hun mond houden.’
Yvonne Hofs
De nieuwe SGP-lijsttrekker Chris Stoffer trapt zijn bijdrage af met een lange reeks zorgen. Niet die van hem, benadrukt hij, maar die van de mensen in het land.
‘Eenverdieners die zwaarder worden aangeslagen door de fiscus dan tweeverdieners. De boer en de visserman die in grote onzekerheid zit door maatregelen uit Brussel en Den Haag. Paardenhouders die bang zijn dat hun pony’s worden doodgebeten door wolven. Jonge stellen die geen huis kunnen vinden maar wel zien dat statushouders met voorrang in de sociale huurwoningen trekken. De politieman, die ik in Elspeet bijna nooit meer zie. Ondernemers die maar niet begrijpen dat er niks wordt gedaan aan die papierwinkel waar ze hun kostbare tijd in moeten steken.’
Er gaat veel niet goed in het land, stelt Stoffer vast. En hij haalt herinneringen op aan vroeger, toen iedereen in Elspeet op zondag nog in de kerk zat en hijzelf daar veel troost vond. En nu nog.
Conform de jarenlange SGP-traditie maakt hij zich zorgen over ‘het gebrek aan bescherming voor het ongeboren leven', waarschuwt hij voor de ‘verstikkende bemoeienis’ van de staat, en roept hij op tot betere politieke omgangsvormen. 'Wees eerlijk, doe geen onmogelijke beloftes, anders wordt het woordbreuk.’
Hij zegt er niet bij aan wie die woorden specifiek gericht zijn.
Raoul du Pré
Het debat is geschorst tot 20.55. Na de pauze neemt SGP-lijsttrekker Chris Stoffer het woord. Later vanavond is Pieter Omtzigt aan de beurt.
Om middeninkomens tegemoet te komen willen verschillende politieke partijen de aangekondigde verhoging van de accijnzen op benzine en diesel terugdraaien. Hierdoor zouden de accijnzen op een lager niveau uitkomen.
In april 2022 vorig jaar verlaagde de Nederlandse regering de accijns vanwege de snel oplopende brandstofprijzen. Op 1 juli is een deel van de tijdelijke accijnsverlaging teruggedraaid, daarmee steeg de Nederlandse accijns van 65 naar 79 cent per liter benzine.
Op 1 januari 2024, zo is tot nog toe de bedoeling, zal het restant van de compensatie ongedaan worden gemaakt. Dan stijgt de accijns met nog eens 8,7 cent per liter.
Binnen de Europese Unie zijn accijnzen in Nederland momenteel het hoogste; gemiddeld betalen Europeanen 53 cent aan accijns. Vooral hogere inkomens profiteren van accijnsverlaging, aangezien deze groep meer autokilometers aflegt.
Source: Volkskrant