De Chinese leider Xi Jinping leek oppermachtig toen hij afgelopen oktober zijn derde termijn als partijvoorzitter binnenhaalde. Maar de verdwijning van de Chinese minister van Defensie, na de eerdere vervanging van twee legercommandanten en de minister van Buitenlandse Zaken, doet daar twijfel over rijzen. Xi’s controle over het Chinese leger lijkt minder groot dan gedacht, en zijn persoonlijke benoemingen keren zich tegen hem.
De voorbije maanden verdwenen in China zo veel topfunctionarissen dat de Amerikaanse voormalige stafchef Rahm Emanuel de Chinese regering op X spottend met ‘een roman van Agatha Christie’ vergeleek. Het meest recente slachtoffer is minister van Defensie Li Shangfu. Die werd voor het laatst op 29 augustus gezien, toen hij een toespraak hield op een veiligheidstop met Afrikaanse naties. Zijn werkbezoek aan Vietnam werd daarna ‘om gezondheidsredenen’ geannuleerd. De Chinese overheid zwijgt als het graf over de zaak, maar volgens bronnen van persbureau Reuters en kranten The Wall Street Journal en de Financial Times is tegen Li een onderzoek ingesteld in verband met de aankoop van militair materieel.
Over de auteur
Leen Vervaeke is correspondent China voor de Volkskrant. Zij woont in Beijing. Eerder was ze correspondent België.
Li’s verdwijning volgt op twee eerdere mysterieuze personeelswissels. Zo bleken eind juli twee bevelhebbers van de Raket Macht vervangen, het legerdepartement dat instaat voor China’s snelgroeiende raketprogramma. Het departement is verantwoordelijk voor China’s nucleaire arsenaal, en cruciaal in het geval van een aanval op Taiwan. De twee generaals waren nog maar een halfjaar in functie, maar werden zonder enige uitleg vervangen door twee relatieve buitenstaanders, afkomstig van de marine en de luchtmacht. Volgens de Financial Times worden de twee verdwenen commandanten verdacht van het lekken van militaire informatie.
Een week daarvoor moest ook minister van Buitenlandse Zaken Qin Gang plaatsmaken. Ook hij was al een tijdje ‘om gezondheidsredenen’ van het toneel verdwenen. Volgens bronnen van The Wall Street Journal werd Qin Gang aan de kant geschoven vanwege een buitenechtelijke relatie tijdens zijn ambassadeurschap in de Verenigde Staten, waarbij hij een kind kreeg dat op Amerikaans grondgebied werd geboren. Tegen Qin Gang zou een onderzoek zijn ingesteld voor schendingen van de nationale veiligheid.
De val van de vier pasbenoemde toppers betekent gezichtsverlies voor Xi Jinping, die Qin Gang en Li Shangfu persoonlijk uitkoos. Qin Gang won Xi’s vertrouwen als hoofd van de afdeling Protocol, die Xi’s buitenlandse reizen organiseert. Hij maakte onder Xi razendsnel promotie. Li Shangfu is een zogenoemde ‘princeling’, de zoon van een partijtopper van de eerste generatie, die in het Rode Leger meevocht en nauw samenwerkte met de vader van Xi.
‘We zien Xi vaak als een almachtige leider die heel veel verwezenlijkt heeft, maar dat klopt niet helemaal’, zegt Li Nan, onderzoeker van het East Asian Institute van de Nationale Universiteit van Singapore. ‘Dat zijn benoemingen op sleutelposities al na een paar maanden worden verwijderd, toont dat hij niet zo machtig is, en niet zo competent. Dit is een groot probleem voor de Chinese leiding.’
De verdwijningen doen ook vragen rijzen over Xi’s controle over het Chinese leger, dat lang berucht was om zijn corruptie, maar onder Xi zogenaamd werd gezuiverd. Het Volksleger kreeg in de jaren tachtig, tijdens de economische liberalisering van Deng Xiaoping, toestemming voor commerciële activiteiten, maar verrijkte zich op grote schaal met de verkoop van militaire rangen en smokkel via militaire schepen en vliegtuigen. Xi lanceerde meteen na zijn aantreden in 2012 een grote anticorruptiecampagne, waarbij hoge militaire leiders ten val werden gebracht. In 2017 volgden een tweede schoonmaakronde en een ingrijpende hervorming en modernisering van het hele leger.
Maar de recente zuiveringen tonen dat het Volksleger nog steeds met corruptie kampt. De zaken van Li Shangfu en de bevelhebbers van de Raket Macht houden mogelijk verband met elkaar. Li Shangfu heeft een achtergrond als ruimtevaartingenieur, en werkte meer dan dertig jaar op een lanceerbasis, waar naast satellieten en ruimtevaartuigen ook raketten werden gelanceerd. Voor zijn benoeming tot minister van Defensie was hij verantwoordelijk voor de aankoop van militair materieel, in een departement met sterke banden met de Raket Macht. Chinese staatsmedia suggereerden afgelopen juli al dat het tijd was voor een grote schoonmaak op dit departement.
Experts denken dat de perikelen in het Chinese Volksleger goed nieuws zijn voor Taiwan, het de facto onafhankelijke eiland dat door China wordt geclaimd en zich zorgen maakt over een mogelijk aanval. ‘Dit vermindert de kans van een aanval op Taiwan, simpelweg omdat de leiding van de Raket Macht nu erg verzwakt is, terwijl dat departement heel belangrijk is in het scenario van een conflict met Taiwan’, zegt Li Nan. ‘De nieuwe leiders hebben geen operationele ervaring in de Raket Macht, en hebben tijd nodig om zich in te werken.’
Ook de Russische uitputtingsslag in Oekraïne, waar de Russische troepen eveneens verzwakt zijn door corruptie, heeft allicht een ontradend effect. ‘In de zomer van vorig jaar vuurde het Volksleger tijdens een grote oefening zestien raketten in de richting van Taiwan, maar daarvan kwamen er vijf verkeerd neer’, zegt Lin Ying-Yu, professor internationale politiek aan de Tamkang Universiteit in Taiwan, en medeauteur van het Nationale Defensie Rapport van Taiwan. ‘Xi zag dat en wilde weten: wat is daar gebeurd? Als hij Taiwan wil aanvallen, maar zijn wapens het niet aankunnen, dan heeft hij een probleem.’
Met zijn nieuwe schoonmaak wil Xi zijn controle over het Volksleger vergroten, maar dat leidt niet noodzakelijkerwijs tot betere gevechtscapaciteiten. Xi’s persoonlijke benoemingen lijken eerder op loyaliteit gebaseerd dan op professionele vaardigheid. ‘Het Volksleger zal een rood leger worden’, zegt Lin Ying-Yu. ‘Maar als rood op de eerste plaats komt, en deskundigheid op de tweede plaats, dan kan dat een probleem worden voor het Chinese leger. Dan kan het niet even goed worden als het Amerikaanse leger.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden