De loonstijgingen zijn dit jaar ongekend hoog. Vakbonden als FNV, CNV en De Unie zaten dikwijls aan de onderhandelingstafel om te zorgen voor betere arbeidsvoorwaarden.
Daar profiteren niet-leden van mee. "Een grote ergernis van de vakbonden", zegt Menno Tamminga, auteur van De vuist van de vakbond. Maar de leden hebben wel degelijk een streepje voor.
Vakbonden hebben een stakingskas met een paar honderd miljoen euro, schat Tamminga. Leden kunnen een beroep doen op die pot als ze staken en hun werkgever weigert het loon door te betalen. Ook kunnen leden gratis cursussen volgen en juridische hulp krijgen als ze in conflict zijn met hun werkgever.
Maar de echte meerwaarde is de invloed die een vakbond op het beleid heeft, vindt Rabobank-econoom Leontine Treur. "Vakbonden zijn het aanspreekpunt voor politici bij grote hervormingen, zoals het nieuwe pensioenakkoord."
"Zonder de vakbonden hadden we nu niet zo'n goed pensioenstelsel gehad", zegt Treur. Pensioenen zijn net als sommige arbeidsvoorwaarden voor de gemiddelde werknemer te ingewikkeld om er zelf effectief over te kunnen onderhandelen. "Samen sta je daar veel sterker in", zegt Tamminga.
Ook de ongekende loonstijgingen van het afgelopen anderhalf jaar waren er niet geweest zonder vakbonden aan de onderhandelingstafels, denkt de publicist. "Het is de vraag of werkgevers de lonen uit zichzelf zoveel zouden ophogen."
Maar de achterban van de vakbond moet wel groot genoeg zijn om daadwerkelijk invloed te hebben op cao's. Nederlandse vakbonden hadden in 2021 samen anderhalf miljoen leden, blijkt uit de recentste cijfers van statistiekbureau CBS. Twintig jaar eerder waren dat er nog zo'n twee miljoen. "Toch zijn er nog steeds meer mensen lid van een vakbond dan van een politieke partij", benadrukt Tamminga.
Treur maakt zich zorgen over het ledenbestand, aangezien 20 procent al de AOW-leeftijd heeft bereikt. Er zijn 300.000 oudere leden, tegenover slechts 35.000 leden onder de 25. De grootste groep, bijna 800.000 leden, zit in de leeftijdscategorie van 45 jaar tot de AOW-leeftijd. "Lonen zijn een hot item", zegt Treur. "Hopelijk lukt het vakbonden nu wel om nieuwe, jonge leden te werven."
Er klinkt ook kritiek op de vakbonden en hun hoge looneisen, omdat hogere lonen prijsstijgingen in de hand kunnen werken. In de afgelopen decennia stegen de lonen juist minder hard dan de inflatie, ziet Treur, die het logisch vindt dat vakbonden nu inzetten op minimaal de inflatiecorrectie. "Ik denk dat vakbonden de afgelopen 25 jaar eerder te weinig hebben gevraagd dan te veel", voegt Tamminga eraan toe.
Log in of registreer gratis op NU.nl en krijg toegang tot extra artikelen
Source: Nu.nl economisch