D66-leider Jan Paternotte wil van Hermans weten of de VVD ook nog met de PVV wil samenwerken nu het programma van die partij bekend is. Hij verwijst naar de nieuwe VVD-leider Dilan Yesilgöz, die zei dat ze het programma wilde afwachten voordat ze daarover een besluit nam. ‘Dat programma weten we nu. Moskeeën verbieden, korans verbieden, hoofddoekjesverbod in publieke ruimtes’, zegt Paternotte. ‘Is het nog steeds een optie om te gaan regeren met Wilders?’
Volgens Hermans verdraait Paternotte de woorden van Yesilgöz, die zou hebben gezegd dat de VVD ‘onder andere wacht op een verkiezingsprogramma’. De partij wil tijdens de campagne nog zien welke ‘breekpunten er zijn’. Paternotte concludeert daaruit dat Hermans’ partij tot aan de verkiezingen geen duidelijkheid zal geven aan de kiezer, maar dat is volgens de VVD-leider een verkeerde conclusie.
‘Het is volstrekt helder hoe wij erin staan’, gaat Hermans verder. ‘Ik vind de uitspraken die Wilders in het verleden heeft gedaan absoluut verwerpelijk. Nog steeds’, verwijst ze naar de minder-Marokkanen uitspraak van de PVV-leider. Toch sluit ze samenwerking in de toekomst nadrukkelijk niet uit. ‘Ik vind ook dat we vooruit moeten kijken en dat er soms een nieuw hoofdstuk begint.’
Hessel von Piekartz
De VVD heeft voor de Algemene Politieke Beschouwingen al aangekondigd dat ze de verhoging van de brandstofaccijns − die per 1 januari ingaat − wil terugdraaien. Een grote Kamermeerderheid lijkt dat voorstel te willen steunen, waaronder de PVV, SP, Denk en de BBB.
Het CDA twijfelt nog. De nieuwbakken lijsttrekker Henri Bontenbal wil eerst van Hermans weten hoe de VVD de kosten van naar schatting 1,2 miljard euro wil financieren. ‘Wij hebben sympathie voor dit voorstel, hoewel ik er wel op wil wijzen dat de hoge inkomens hier het meest van profiteren. Ik heb daarom wel vragen bij de maatvoering.’ Nederlanders met een laag inkomen hebben veel minder vaak een auto, en als ze die hebben, maken ze gemiddeld veel minder kilometers dan de hoogste inkomens.
Bontenbal: ‘Ik heb gelezen dat u de kosten met geld uit het Nationaal Groeifonds (het investeringsfonds van ruim 10 miljard euro waarmee innovatieve projecten in de technologische sector en het onderwijs worden gefinancierd, red.) wil halen, maar dat is niet erg specifiek.’ Bontenbal wil weten of dat dan ten koste gaat van de onderwijsinvesteringen of de technische innovatie.
Hermans zegt dat de VVD ook naar ndere manieren van financiering wil kijken en dat ze openstaat voor suggesties. Ze belooft Bontenbal in de motie die ze waarschijnlijk donderdag gaat indienen over de accijnsverlaging, ook een dekkingsvoorstel op te nemen. Bontenbal zou graag zien dat er ook extra geld komt voor regionaal openbaar vervoer. Mogelijk stelt het CDA dat als voorwaarde om de accijnsverlaging te steunen.
Yvonne Hofs
Lees ook: Nederlander betaalt in EU meeste accijns op benzine, verdere verhoging in het verschiet
GroenLinks-leider Jesse Klaver vindt dat de VVD weliswaar van ‘toon is veranderd’ nu de partij over bestaanszekerheid spreekt, maar dat die verandering nog niet blijkt uit het programma van de partij. Volgens Klaver is het programma gericht op het beschermen van ondernemers en blijft bijvoorbeeld een verhoging van het minimumloon uit.
Hermans ziet ook dat er nu ‘heel fundamentele keuzes voor Nederland liggen’, maar vindt dat daarvoor een uitgebreide weging nodig is. Volgens haar zit er ‘een samenhang’ tussen bijvoorbeeld armoedebeleid, herziening van het belastingstelsel en de ‘verdiencapaciteit’ van Nederland. Zij vindt dat er eerst verkiezingen moeten worden gehouden voordat daarover besluiten worden genomen. ‘U probeert nu een tegenstelling te maken tussen mij en u die er niet is’, zegt ze tegen Klaver. ‘De vraag is alleen: wat doe je nu en welke groep bereik je er precies mee.’
Dat vindt Klaver niet genoeg. Volgens hem moet Nederland ‘nu stappen zetten’ en spreekt uit de opstelling van de VVD weinig daadkracht. ‘U zegt: fundamentele keuzes moeten worden gemaakt door het nieuwe kabinet. Daar ben ik het niet mee eens’, zegt hij. ‘Deze Kamer is niet demissionair. We moeten nu stappen zetten. Niet incidenteel pleisters plakken voor volgend jaar.’
Maar Hermans houdt vol dat ze niet ‘in twee dagen’ een besluit wil nemen over structurele maatregelen. Ze kan opnieuw niet op Klavers begrip rekenen. ‘Na anderhalf jaar ruzie maken het kabinet laten vallen, en vervolgens zeggen: we wachten op een nieuw kabinet voordat we problemen aanpakken. Maar er is geen tijd.’
Hessel von Piekartz
Hermans vervolgt na alle interrupties haar betoog en zegt dat de VVD wil opkomen voor ‘mensen met een heel normaal salaris’. Opnieuw politiek populaire doelgroep waar elke potentiële kiezer zich in zal herkennen, net als in de omschrijvingen ‘middeninkomens’ en ‘hardwerkende Nederlanders’. Niet alleen de VVD heeft overigens de mond vol van dit soort one size fits all-termen, andere partijen net zo goed.
Esther Ouwehand (Partij van de Dieren) stelt dat de VVD best de armoede in Nederland zou kunnen oplossen, maar dat niet wil omdat de partij de ‘grote vervuilende ondernemers’ uit de wind wil houden. Hermans repliceert: ‘Het probleem voor de VVD is dat de maatregelen die u voorstelt veel lastenverzwaringen voor bedrijven inhouden en die raken de heel normale midden- en kleine bedrijven en hardwerkende ondernemers.’ Ze wijst erop dat de VVD als kabinetslid de vennootschapsbelasting voor grote bedrijven heeft verhoogd. ‘Het is dus niet zo dat wij de grote bedrijven nooit willen belasten.’
Yvonne Hofs
Jan Paternotte (D66) wil weten of de VVD iets extra’s wil doen voor middeninkomens die met het openbaar vervoer reizen. Hermans zegt niet meteen ‘nee’, maar wijst de D66-fractievoorzitter er wel op dat het kabinet ‘toen we nog een coalitie waren’ de reiskostenvergoeding al heeft verhoogd.
Een veelzeggende uitspraak. Ook de coalitiepartijen staan in de campagnestand en voelen zich niet meer gebonden aan eerder gemaakte coalitieafspraken. D66, ChristenUnie, CDA en VVD trekken tijdens dit debat, en tot aan de verkiezingen, ieder hun eigen plan en zullen dan ook geregeld tegenover elkaar komen te staan.
Yvonne Hofs
Tijdens de bijdrage van Sophie Hermans (VVD) gaat het veel over bestaanszekerheid. In augustus raamde het Centraal Planbureau (CPB) nog dat het aandeel Nederlanders dat onder de armoedegrens leeft, zal stijgen als het kabinet niet ingrijpt.
Op dit moment leeft 4,8 procent van de Nederlanders in armoede, ruim 800 duizend mensen. Zonder maatregelen zou dat 5,7 procent worden in 2024.
Door het steunpakket van 2 miljard euro om de koopkracht van minima te stutten − dat het demissionaire kabinet tijdens Prinsjesdag presenteerde − voorziet het CPB dat het percentage Nederlanders dat in armoede leeft, ongeveer gelijk blijft aan de 4,8 procent in 2023.
Het aandeel kinderen in armoede daalt naar verwachting wel, van 6,2 naar 5,1 procent. Dat komt omdat het beleid er voor een belangrijk deel op is gericht om gezinnen met kinderen uit de armoede te houden
Source: Volkskrant