Het aantal explosies neemt toe in Nederland: volgens cijfers van de politie komt het aantal explosies in het eerste half jaar van 2023 (303) al in de buurt van het totaal in heel 2022 (325). Dit weekend vonden er nog vijf plaats in Amsterdam. De bommenleggers zijn steeds vaker jongeren, die hun opdrachten via sociale media krijgen. Het populairste platform: chatapp Telegram. Gebruikers kunnen hier anoniem chatten in enorme groepen van tot wel 200 duizend deelnemers.
Omdat Telegram misdaad faciliteert, deed het Amsterdamse raadslid Fatihya Abdi (PvdA) deze week op NPO Radio 1 een oproep tot een verbod van de app, eventueel tijdelijk. Daar is de nood hoog genoeg voor, vindt ze: ‘Ik zie dat het veiligheidsgevoel van Amsterdammers ernstig onder druk staat, men is doodsbang.’
Wat is de app Telegram en is een verbod een goed idee? Drie vragen.
Over de auteur
Frank Rensen is wetenschapsjournalist en schrijft voor de Volkskrant over technologie. Hij studeerde sterrenkunde in Leiden.
De Russische broers Nikolai en Pavel Durov lanceerden in 2013 Telegram. Nikolai houdt zich op de achtergrond als het technische genie van de twee. Het gezicht van Telegram is zijn jongere broer Pavel, de ondernemer. De gebroeders Durov begonnen in 2006 VKontakte, nu VK, een Russisch alternatief voor Facebook. Binnen twee jaar was het uitgegroeid tot het populairste sociale netwerk in het land.
Pavel, een zelfverklaard libertariër, botste met het Russische regime, bijvoorbeeld toen hij weigerde de accounts van Oekraïense demonstranten en de Russische oppositieleider Aleksej Navalny te verwijderen. In 2014 verlieten de broers zowel hun app VK als hun thuisland en legden de laatste hand aan een nieuw sociaal platform, Telegram, dat zich fel opstelde tegen alle vormen van censuur. Anonimiteit, privacy en vrijheid van meningsuiting zijn de kernwaarden.
Het platform is ideaal voor klokkenluiders en demonstranten om zich te organiseren zonder direct traceerbaar te zijn voor de autoriteiten, maar datzelfde geldt voor criminelen en terroristen. Nog een pluspunt: in een Telegramgroep passen maar liefst 200 duizend deelnemers. Op dit moment heeft Telegram naar eigen zeggen wereldwijd 800 miljoen maandelijkse gebruikers, waarvan 1,7 miljoen in Nederland.
Telegram geeft over het algemeen geen prioriteit aan moderatie. Bovendien heeft de app verschillende functies ingebouwd die het opsporingsinstanties extra moeilijk maken. Zo verwijdert Telegram na verloop van tijd automatisch berichten en kunnen gebruikers chats versleutelen zodat alleen zij de berichten kunnen inzien. Ook verkoopt Telegram telefoonnummers, via een cryptomunt die Nikolai ontwikkelde, zodat gebruikers niet hun eigen telefoonnummer hoeven te gebruiken.
Een app moet zich daarentegen wel aan de lokale wetten houden, zoals de Europese of Nederlandse: toen twee Nederlandse chatkanalen in 2021 opriepen tot geweld tegen RIVM-topman Jaap van Dissel, werden ze in opdracht van het Openbaar Ministerie verwijderd.
Ook kunnen opsporingsdiensten gegevens van anonieme gebruikers opvragen, zoals een IP-adres of telefoonnummer. Hoewel Telegram zelf zegt ‘0 bytes aan data’ te delen met overheden, honoreerde Telegram volgens de nieuwssite Heise tot nu toe 25 van de 230 aanvragen van de Duitse federale politie. Hoeveel informatie de Nederlandse politie zo verzamelt, is niet duidelijk.
‘Een algeheel verbod is disproportioneel aan het probleem’, zegt Frederik Zuiderveen Borgesius, hoogleraar ict en recht aan de Radboud Universiteit Nijmegen. ‘Als de staat vrijheid van meningsuiting al inperkt, moet die altijd het lichtste middel kiezen, zoals in dit geval bijvoorbeeld een bepaald bericht of een bepaalde gebruiker laten blokkeren.’
Bovendien laten criminelen zich niet tegenhouden doordat hun favoriete app verdwijnt. Zo komt de populariteit van Telegram voor een groot deel door de teloorgang van geestverwant Parler, die wegens een gebrek aan moderatie in de Verenigde Staten werd geblokkeerd. Het resultaat: Parler-gebruikers verhuisden massaal naar Telegram.
De bestrijding van criminaliteit via Telegram lijkt vooralsnog met name in handen van de politie te liggen. In de toekomst kan de nieuwe Digital Services Act nog een belangrijke rol gaan spelen: vanaf februari 2024 verplicht deze EU-wet Telegram actiever mee te werken aan politieonderzoeken, strenger te modereren en sneller te reageren wanneer gebruikers schadelijke inhoud melden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden