Qua overzichtelijkheid is de laatste begroting van minister van Financiën Sigrid Kaag een verademing. De Voorjaarsnota die ze eind april afleverde was een labyrint van niet te volgen uitgaven- en inkomstenwijziginkjes dat zelfs de Raad van State en het Centraal Planbureau (CPB) tot wanhoop dreef. Het product dat Kaags ministerie op Prinsjesdag 2022 afleverde kwam tot stand met chaotisch gooi- en smijtwerk. Geschrokken door een prijsexplosie op de energiemarkt besloot de coalitie op de valreep circa 23 miljard euro uit te geven aan koopkrachtreparatie. Dat paniekpakket kwam vorig jaar met een grote ongedekte cheque.
Kaag beloofde twee keer plechtig beterschap en heeft dit keer woord gehouden. Alle nieuwe uitgaven zijn van financiële dekking voorzien en de begroting is een stuk leesbaarder dan de vorige pogingen. Daarbij is Kaag wel geholpen door de val van het kabinet. Dat vindt het niet kies om over zijn graf heen te regeren en heeft daarom een zeer beleidsarme begroting gemaakt. Die beleidsarmoede zou daarnaast ook het gevolg kunnen zijn van diepgaande onenigheid over de te nemen maatregelen binnen de uiteengevallen coalitie. Van onderlinge loyaliteit tussen de coalitiepartijen is geen spoor meer te bekennen.
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën, economische zaken en landbouw, natuur en visserij.
Het kabinet heeft in deze Miljoenennota eigenlijk maar twee zaken aan de Voorjaarsnota toegevoegd. De eerste is ruim 2 miljard euro aan nieuwe koopkrachtsteun, die ditmaal echt is toegesneden op de laagste inkomens. De maatregelen uit het koopkrachtpakket lekten grotendeels eind augustus al uit. Het meeste geld gaat naar de verhoging van het kindgebonden budget, een toeslag voor gezinnen met een laag inkomen. Die maatregel kost bijna een miljard euro structureel. De verhoging van de huurtoeslag komt op circa 750 miljoen euro per jaar.
De tweede grote begrotingsingreep van het demissionaire kabinet is de invulling van een nog openstaande rekeningen van 880 miljoen euro structureel (een jaarlijks terugkerende kostenpost) en 395 miljoen euro incidenteel (een eenmalige uitgave). Dit waren losse eindjes uit de Voorjaarsnota waarvoor het kabinet nu alsnog een oplossing heeft gevonden.
De bezuinigingen en lastenverzwaringen waarmee het kabinet al deze uitgaven bekostigt, lekten de afgelopen weken een stuk minder hard dan de koopkrachtmaatregelen. Politieke partijen brengen nu eenmaal liever goed nieuws dan slecht nieuws naar buiten. Bekend was al wel dat hoge inkomens meer inkomstenbelasting gaan betalen, en dat de tabaks- en alcoholaccijns omhoog gaat. De verhoging van de inkomstenbelasting brengt jaarlijks bijna 2 miljard euro extra in het laatje; de accijnsverhogingen op tabak en alcohol 100 miljoen euro.
Het koopkrachtpakket voor de lage inkomens wordt hoofdzakelijk betaald door Nederlanders met een hoog inkomen. De inkomensgrens voor de hoogste schijf van de inkomstenbelasting (49,5 procent-tarief) stijgt normaal gesproken jaarlijks mee met de inflatie, maar volgend jaar wordt die indexatie maar gedeeltelijk doorgevoerd. Daardoor gaan mensen met een bruto inkomen boven de 75.000 euro relatief meer belasting betalen. Voor gepensioneerden, die in tegenstelling tot 67-minners te maken hebben met drie belastingschijven, wordt ook de tweede schijf niet volledig geïndexeerd. Zij betalen per 2024 daardoor al vanaf een modaal inkomen (circa 39.000 euro) iets meer belasting. Tot slot gaat het tarief in de eerste schijf in drie stappen omhoog van 36,93 naar 37,04 procent in 2027.
De tabaksaccijns stijgt met 60 cent per pakje sigaretten en maar liefst 4,10 euro per pakje shag. De accijns op rooktabak is nu veel lager dan die op sigaretten; het kabinet wil dat meer gelijktrekken. De alcoholaccijns gaat met 16,2 procent ook fors omhoog.
Ook Nederlanders met meer dan 57.000 euro vermogen gaan meer belasting betalen. Die heffingsvrije drempel (onder dat bedrag is geen belasting verschuldigd) zou volgend jaar omhoog gaan naar 62.643 euro per persoon, maar die verhoging gaat niet door. Het belastingtarief op vermogen (Box 3) stijgt volgend jaar al naar 34 procent, terwijl die verhoging eigenlijk voor 2025 gepland was. De hogere belasting op vermogen spekt de schatkist in 2024 met 235 miljoen euro.
Werkgevers moeten ook iets bijdragen: ze moeten een iets hogere premie betalen voor de arbeidsongeschiktheidsvoorzieningen WAO en WIA. Daarnaast daalt de MKB-winstvrijstelling, een belastingvoordeel voor bedrijven, van 14 naar 12,7 procent. In de categorie sprokkelwerk is daar nog een verhoging van de motorrijtuigenbelasting voor kampeerauto’s, paardentrailers en oldtimers.
Al met al is het kabinetsbeleid van de laatste drie jaar sterk nivellerend. Het CPB meldt op Prinsjesdag dat een doorsnee huishouden met een laag inkomen er 3,6 procent op vooruit gaat in de periode 2022-2024, terwijl de hoogste inkomensgroep door de bank genomen 3,7 procent koopkracht inlevert.
Ondanks de verbeteringen is de altijd kritische Raad van State nog niet tevreden. De begrotingsadviseur wijst Kaag erop dat het kabinet voor de zoveelste keer zijn eigen begrotingsregels schendt door extra uitgaven te financieren met belastingverhogingen. De begrotingssystematiek schrijft voor dat inkomsten en uitgaven strikt gescheiden moeten blijven. Het kabinet had het koopkrachtpakket dus moeten financieren met bezuinigingen, niet met lastenverzwaringen.
De Adviesafdeling van de Raad van State wijst er daarnaast op dat het kabinet de staatsschuld op lange termijn wel erg op zijn beloop laat. Toen het CPB in januari 2022 berekende dat de plannen uit het regeerakkoord zouden resulteren in een exploderende staatsschuld (92 procent van het bruto binnenlands product in 2060), leidde dat tot grote krantenkoppen. De nieuwe raming is 151 procent, vooral als gevolg van de gestegen rente.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden